Özel Eğitim ve Öğretmenin Rehberlik Görevi

 

Son yıllarda özel eğitime muhtaç çocuklar için önemli gelişmeler olmaktadır. Birincisi Ülkemiz yapısal yönden önemli derecede sosyal, ekonomik ve hukuksal olarak yeniden yapılanma süreci içindedir. Bu süreç içinde insan hakları, çocuk hakları ve özel eğitime muhtaç çocuk hakları ve eğitimleri konusunda gelişmiş ülke normlarını kabul etmemiz konusunda önemli ilerlemeler sağlanmıştır. Bu gelişmeler olumlu yönde olursa yakın zamanlarda ülkemizde de özel eğitime muhtaç çocuklar, diğer olağan çocuklarla birlikte normal okullara devam edebileceklerdir. Bu zaten önemli eksikliğini hissettiğimiz özel eğitim ve rehberlik alanlarında daha yoğun sorunlar yaşayacağımız anlamına gelebilir. Sorunun çözümü için bütün öğretmenlerin bu konuda rol almalarının sağlanması gelişmiş ülkelerde olduğu gibi her öğretmenin mezun olmadan en az altı tane özel eğitim dersini başarıyla tamamlamış olması ve dolayısıyla bütün yeni mezun öğretmenlerin özel eğitim konusunda duyarlı ve bilgili olmalarının sağlanması gerecektir. Bu sürecin bir gereği olarak Yüksek Öğretim Kurulu öğretmen yetiştiren kurumlarda rehberlik programlarının konmasını ve okutulacak konuların içine “Özel Eğitim ve Rehberlik“ başlığı altında bir konunun dahil edilmesini sağlamıştır.

 Öğretmene rehberlik görevi verildiği zaman daha önceki konularda tartışıldığı gibi hem öğretmenlik mesleğinin ilkeleri hem de rehberlik mesleğinin ilkelerine sahip olma paradoksunu yaşayacaktır. Her iki meslek de çocuğun gelişmesi ve sağlığı için uğraşıyor olsa da mesleki düzeyde öğretmenlik ilkeleri rehberlik ilkeleriyle çoğu yerde bağdaşmamaktadır. Örn; öğretmen ders anlatır, değerlendirme yapıp not verir, zayıf ve güçlü öğrencileri vardır. İyiyi, kötüyü, değerleri inançları öğretir, mümkünse bütün çocuklar onun için eşittir. Eşit davranmayı ilke edinir. Çocukları istendik yönde değiştirmek için uğraşır. Okul psikolojik danışmanı ise (Rehber) öğretmen değildir. Öğretmen gibi davranmaz. Ona göre her öğrenci başarılı olabilir. Onlarla bireysel olarak ilgilenmek gerekir. Çocukları toplumun istediği yönde değiştirmek yerine onları zaten iyi özelliklerle donanmış, iyi olmaya ve kendilerini anlamaya çalışan güçlü bireyler olarak kabul eder. Nasihat etmez, suçlamaz, not vermez, öğrenciyi olduğu gibi kabul ederek onların inançları, değerleri, yetenek ve ilgilerini değiştirmeye zorlamaz. Onları geliştirmeleri ve farkına varmaları için yardımcı olur. Son yıllarda yapılan bazı düzenlemelerle bazı sorunların yaşanmasının önüne geçilmiştir. Örneğin; okul disiplin kurulları ve disiplin anlayışı konusundaki değişiklikler öğretmenin de rehberlik ilkelerine ters düşmeden çocuğu yönlendirebilmesine fırsat vermiştir.  

Özel eğitime muhtaç çocuğa rehberlik; Sınıfında özel eğitime muhtaç bir çocuğun olduğunu öğrenen öğretmenin, öğrencinin sorunlarının tanımlanmasında ve öğrencinin sınıf içindeki varoluşunun sürdürülmesinin sağlanmasında önemli görevi vardır. Öğretmen bütün öğrencilere öğretmenlik görevlerinin dışında rehberlik edebilir. Onlara sosyal, psikolojik, mesleki ve gelişim sorunlarında yardımcı olabilir.

Öğrencilerin sosyal, psikolojik ve gelişimsel ihtiyaçlarına yönelik destek ve hizmetlerle ilgili olarak şunlara dikkat edilmesi gerekir:

a. Öğrenciler özel eğitime muhtaç olsun ya da olmasın sınıfındaki diğer öğrenciler arasında kendini güvende hissedebilmelidir. Özellikle özel eğitime muhtaç bir çocuk kendisini arkadaşları arasında güvende hissedemez. Özellikle ilköğretimin ilk yıllarında çocuklar kendilerine benzemeyen özürlü/engelli çocuklara karşı itici, dışlayıcı bir tutuma sahip olurlar. Yapılan bazı araştırmalarda öğrencilerin engelli öğrencilerle oyun oynamak istemediklerini, onlarla yarışmaktan kaçındıkları, oyun içinde ise avantajları kolayca ellerinden bıraktıkları gözlenmiştir. Örneğin; Çocuklar engelli biri ile tartışmaktansa yenilgiyi kabul etme eğiliminde olmaktadırlar. Özel eğitime muhtaç çocuk akranlarının bu tutumundan son derece rahatsızlık duyar. Bu rahatsızlık kendini güvende hissedememek olarak gelişecektir. Öğretmen sınıfın özürlü arkadaşlarına ilişkin olumsuz tutumunu söndürmek ve yeni bir tutum geliştirmelerinde onlara rehberlik edebilir, yardım edebilir. Bunu için kompozisyon yarışmaları yapabilir. Münazaralarla çocukların istendik yöndeki fikirleri yaşayarak ifade etmelerine fırsat verilir. Bu türden önemli öğrenme yaşantıları çocukların tutumlarının olumlu yönde gelişmesini sağlayabilir. Öğretmen aralıklı pekiştirme tarifelerine uygun olarak tutumun sürdürülebilmesini ve kazanılmasının sağlayabilir. Olumlu tutum engelli çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlayacaktır.

b. Özel eğitime muhtaç çocuk akranlarının yanında yetersizlik duyguları geliştirir. Bu onun olumsuz bir benlik imajı geliştirmesine yol açar. Öğretmen engelli öğrencinin farklı yetenek ve kişilik özelliklerini ön plana çıkaracak etkinliklerle çocuğun tanınma açlığını giderebilir. Bu etkinliklerde engelli çocuklarla diğerlerinin bir grup olarak takım sorumluluğunu birlikte geliştirmelerine olanak sağlanır. Öğrencinin grup içinde ve sınıfta önemli ve kabul edilen biri olarak olumlu benlik imajı geliştimesi sağlanabilir.

c. Özel eğitime muhtaç çocuklar tıpkı diğerleri gibi duygularını rahatça ifade edemeyebilirler. Öğretmen bir yandan model olarak diğer taraftan çocukların kendilerini olabildiğince rahat bir şekilde ifade etmelerine fırsat vererek onların duygularını yaşayabilmelerine yardımcı olabilir. Duygular reddedilme, kendini güvende hissedememe ya da eleştirilme korkusu ile çoğu zaman bastırılır ve bu bastırılmış dışa vurulmamış duygular yoğun kaygıların kaynağını oluştururlar. Öğretmen her öğrencinin ne hissettiğini söyleyebileceği ve yargının, yıkıcı eleştirinin olmadığı bir ortam hazırlayabilir. Bunu drama ve oyunla gerçekleştirmek daha kolay olacaktır. Öğrenci korkusunu, sevgisini, kıskançlığını, öfkesini, yalnızlık duygularını rahatça ifade edebildiği bir sınıfta kendisi olabilir, öğrenebilir, sorumluluk alabilir, paylaşabilir ve mutlu olabilir.

d. Özel eğitime muhtaç çocuklarda iletişim sorunları diğer akranlarına göre daha yoğundur. Öğretmen özel eğitim öğretmeni ve okul psikolojik danışmanının da desteğini alarak dinleme, soru sorma, aydınlatma ve yorumlama yaparak onların iletişime açılmalarını sağlayabilir. Bu aynı zamanda çocuğun kabul edilmesi anlamına gelir. İletişim ve anlaşımın etkili olabilmesi için öğretmen okul psikolojik danışmanının desteğini alarak özellikle aktif dinleme, açıcı dinleme ve yansıtma yaparak iletişimin en verimli şekilde yaşanmasına fırsat verilir. Bu ciddi bir öğrenme yaşantısıdır. Sınıf içinde engelli öğrenci ile engelli olmayan öğrenci eşli oyunlar ya da drama yardımıyla iyi anlaşan, birbirini tanıyan ve hatta birbirlerine karşı sorumluluklarını üstlenmeye gönüllü kişiler olmasını sağlayabilir.

e. Engelli çocuklar genelde sosyal uyumsuzluk gösterirler. Bu uyumsuzluk özellikle engelli olmayan akranları arasındayken daha yoğun olmaktadır. Engelli çocukla engelli olmayan çocuk arasındaki fark, onların bir rekabete girmelerini engelleyecek düzeyde algılandığı için sosyal uyum sorunları yaşanmaktadır. Öğretmen, öğrenciler arasındaki rekabeti canlı tutacak etkinlikler düzenleyebilir. Engelli çocukların yeteneklerini en üst düzeyde sergileyebilecekleri yarışmalar, projeler geliştirebilir. Örneğin; bilgisayar becerisi iyi olan ortopedik özürlü bir çocuk, sınıfın web sayfasının hazırlanması amacıyla düzenlenen web yarışmasında başarılı olabilir. Bu başarı duygusu diğer özürlü çocuklar tarafından da paylaşılır. Diğer çocuklarda olduğu gibi engelli çocukların başarıları da tüm okul personeli ve öğrencilerin tanıklığında ödüllendirilmelidir.

f. Öğretmen çocukların kendilerini, engellerini ve bu konudaki duygularını açıkça ifade etmelerine fırsat verebilir. Bu yolla öğrenci değersizlik duygularından kurtulabilir. Kendini ifade edemeyen engelli öğrenci spontan olmayı başaramaz. İlgi değer ve yeteneklerini dışarı yansıtamaz. Öğretmen yeri geldiğince kendini açarak, kendi yetersizlik duygularını onlarla paylaşarak bir model oluşturabilir.

g. Öğretmen okul psikolojik danışmanı ile birlikte engelli ve engelli olmayan öğrencilerden etkileşim grupları oluşturabilir. Etkileşim ağırlıklı geçen grup yaşantıları öğrencilerin kendilerini anlamalarına, kişiler arası ilişkilerde başarılı olmalarına, benlik tasarımlarını olumlu yönde geliştirmelerine fırsat verecektir. Bu grup yaşantıları duyguları yaşamayı, karşısındakinin duygularını hissetmeyi ve uygun tepkilerde bulunmalarını kolaylaştıracaktır. Bunun neticesinde öğrenci bütün yapıp ettiklerinin sorumluluğunu alma cesareti geliştirecektir. Grup yaşantıları sonucunda engelli olmayan öğrencilerin engelli arkadaşlarının ihtiyaç ve sorunlarına daha duyarlı olması sağlanabilir. Öğretmen bütün bu yaşantılar sonucunda öğrencilerin ilgi, değer ve yetenekleri hakkında daha fazla bilgi sahibi olacaktır.

h. Öğrencilerin arkadaşları arasında karşılaştığı iletişim sorunları ile ilgili olarak ebeveyninden bilgi alma, onlara bilgi verme ve işbirliğinde bulunması çocuğun sadece okulda değil, evinde de desteklendiği, benimsendiği inancı geliştirmesini sağlayacaktır.

i. Öğretmen, öğrenciye dolaylı bir şekilde de yardım edebilir. Öncelikle ana-babanın çocuğunu kabullenmesine ilişkin duygularının geliştirilmesine yardım edebilirler. Ebeveynin çocuğunun engelli olması nedeniyle geliştirdiği suçluluk ve bir hata ya da günahının cezasını çekiyor olma duygusundan kurtulmalarına yardımcı olabilir. Bu konuda profesyonel bir yardım almasına aracı olabilir. Bunun için en iyi yollardan biri sınıfındaki engelli çocukların ebeveynleriyle bir grup oluşturmak, okul psikolojik danışmanı ya da kurum dışından bir psikoloğun desteğini almaktır.

j. Sınıfındaki işitme ve diğer engelli çocukların ana-babalarıyla oluşturduğu grupta çocukların eğitim ve öğretimleri açısından yeni gelişmeler ve olanaklar konusunda aydınlatma yapılabilir. Toplumsal kaynaklara nasıl ulaşılabileceği, son yıllarda geliştirilen (koklear implant) kulak içine yerleştirilen mikro elektronik cihazlar ve hangi durumlarda uygulanabileceği konularında bilgiler verilebilir. Uyarıcı olmak için yeri geldiğince yersiz ve aşırı beklentilerin önüne geçmek için doğru bilgilere ulaşmalarına yardımcı olunabilir.

k. Sınıfındaki bütün çocukların temel ve özel ihtiyaçlarına duyarlılık göstererek kendilerini bu alanda geliştirebilir ve gerektiği yerde müfredat programlarına çocukların problemleri ve çözüm yollarına ilişkin katkısal bilgi sağlayabilir.

l. Okuldaki diğer branş ve sınıf öğretmenleriyle bir araya gelerek daha etkin ve sürekli hizmet vermenin yollarını arayabilir. Farklı konularda ya da farklı engellilik durumlarına ilişkin farklı bilgilere ulaşmadaki zorluğu kendi aralarında komisyonlar kurarak daha kısa sürede giderebilirler. Her iki öğretmen bir özür grubuna ait bilgileri ve kaynakları diğerleriyle paylaşarak daha etkin bir çalışma grubu oluşturabilir. Bu konuda özellikle internetten çık fazla yararlanma şansı vardır. Örneğin; www.specialed.about.com veya www.kidsource.com , www.about.com.  gibi adreslerden binlerce özel eğitim öğretmeninin bilgi ve deneyimlerini paylaşma şansı olacaktır.

m. Çocukların fizyolojik gelişimleri ve engelliliğine neden olam gelişmeler hakkında detaylı bilgi edinerek bu konuda hem topluma hem de engelli çocuk ve çevresine katkısal bilgi sağlayarak rehberlik ve bir anlamda koruyucu sağlık hizmeti verebilir.

n. Okul içinde ve çevresinde kişiler arası ilişkileri geliştirme amacıyla öğrencileri, velileri ve öğretmenleri çeşitli grup aktivitilerine yönlendirilebilir. Örneğin; bir öğrenci velisi, engelli ve engelli olmayan ikişer öğrenci, bir öğretmen ve bir okul psikolojik danışmanından oluşmuş bir kaynak tarama komisyonu kurulabilir. Bu komisyon çeşitli yollarla özellikle internetle elde edilen bilgileri her iki haftada bir bir web sayfası aracılığıyla ya da klasik yöntem olan ilan tahtasında rapor edebilirler.

o. Öğretmen bazı öğrencilerin özel ihtiyaçları konusunda okul aile birliği derneği ve gönüllülere bilgi verebilir. Kendi imkanlarıyla ihtiyaçlarını karşılayamayan engelli öğrencilerin ihtiyaçları bu yolla karşılanabilir. Örneğin; dernek gönüllüleri şehir içindeki esnafı gezip onlardan doğrudan para ya da ihtiyaç duyulan malzemeyi veya aracı temin edebilirler. Bu yolla çok az işitebilen çocuklar ameliyat ettirilip daha iyi duyar hale gelmeleri sağlanabiliyor.

Fiziksel engelli çocuklar için kampanyalar düzenleyerek tekerlekli sandalye, görme engelli çocuklar için üniversite öğrencileri ile çalışma başlatıp “Konuşan Kitaplar” temin edilebilir. Bu konuda kamu yararına çalışan dernek ce vakıflardan da destek almak mümkündür.

Özel eğitime muhtaç çocukların rehberlik gereksinimlerini karşılamada öğretmenlere düşen görevler nelerden oluşmaktadır?

Özürlü öğrencinin mesleki gelişimi ile ilgili öğretmenlerin rehberlik görevleri ise şunlardan oluşmaktadır:

p. Öğretmen sınıfındaki bütün öğrencilerle birlikte engelli çocukların da yeteneklerini, sınırlılıklarını, ilgilerini, değerlerini tanımalarına ve kendi özelliklerine uygun programları seçebilmelerine yardımcı olabilir. Öğretmenin bu konudaki en önemli yardımcısı okul psikolojik danışmanıdır. Son yıllarda sıkça yapılan bir uygulamaya göre eğer bir okulda okul psikolojik danışmanı yoksa İl-İlçe Milli Eğitim Müdürlükleri marifetiyle okuldaki ihtiyaçlar gerekçe gösterilerek geçici görevlendirmeler yapılabilmektedir. Bu yolla Okul Psikolojik Danışmanından profesyonelce destek sağlanabilir.

r. Çocuğun korkusu belirlenmelidir. Eğer, güçlüklerinin temelinde ne olduğu anlatılırsa, çocuk her yönden engelli olmadığını sadece bir veya birkaç alanda engelli olduğunu görebilir. Çocuk böylece gerçek yeteneklerine uygun görevler vererek o alanda gelişimlerine katkıda bulunabilir.

Bütün bu farklı ilke ve  uygulamalar öğretmenin okul psikolojik danışmanı ile işbirliği içinde çalışması sonunda daha iyi bir düzene girebilir. Nitekim sınıf ya da branş  öğretmeni çocuklarla en fazla birlikte olan kişiler olduğu için çocukların bir bütün olarak gelişmelerinin sağlanmasında anahtar rolü üslenecektir. Özel eğitime muhtaç çocukların eğitiminde öğretmen bir yandan öğretmenlik görevlerini yapabilecek, yeri gelince çocukların sosyal, duygusal ve psikolojik gelişimlerine destek olabilecektir. Ülkemizin bu konuda geçiş aşamasında olduğu varsayılırsa özel eğitimi bilen ve mesleki çatışmaya düşmeden çalışan öğretmenlere ihtiyacı vardır. 

             




 Bu yazıya ulaştıran aramalar : özel eğitimde rehber öğretmenin görevleriözel eğitim öğretmeninin görevleriözel eğitim öğretmeninin görevleri nelerdirözel eğitim öğretmenin görevleriözel eğitim öğretmenlerinin görevleriözel eğitimde rehberliközel eğitimde rehberlik çalışmalarıözel eğitimde öğretmenin görevleriözel eğitimde rehber öğretmenözel eğitim öğretmenliği görevleri

2 Yorumlar

  1. insan tarih koyar yazıya . alıntı yapacağız ne ad var ne soyad ne de tarih

    1. Haklısınız… En kısa sürede güncelleyeceğim…

Yorum Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yanda verilen HTML etiketleri ve öznitelikleri kullanabilirsiniz.: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>
*
*