Bilimsel Araştırma Yöntemleri

Bilimsel Araştırma Yöntemleri

Bu metnin hazırlanmasında Ali Sinan Bilgin ve İbrahim Arslanoğlu Hocalarımızın ders notlarından faydalanılmıştır…

1-GİRİŞ

Araştırma, kişinin yaşadığı toplumu ve çevreyi tanımak, karşılaştığı sorunlara çözüm yolları bulmak ve yeni keşif ve icatlarda bulunmak için giriştiği sistematik çabadır. Bu çaba bilginin bulunması, geliştirilmesi ve gerçeğe uygun olup olmadığının kontrol edilmesi için harcanır. Bu esnada belli amaçlarla ve sistemli süreçler yoluyla konuya ve sorunlara ilişkin veriler toplanır, toplanan veriler analiz edilir ve bir sonuca ulaşılır. Ancak, sosyal bilimlerde ve eğitim bilimlerinde sorunların karmaşıklılığı, çeşitliliği, çok boyutluluğu, çok sebepliliği, çok sonuçluluğu ile sorulara aranan cevapların daha sağlıklı ve açıklayıcı olma ihtiyacı, araştırma yaklaşımlarının da çeşitlenmesine yol açmıştır. Böylece “nicel” ve “nitel” olmak üzere iki tür araştırma yaklaşımı ortaya çıkmıştır.

 2-BİLİM VE ARAŞTIRMA

2.1-İnsan, Bilim ve Bilgi

Bilim sistematik gözlemler ve temel süreçler yardımıyla yeni bilgilerin ortaya çıkmasını sağlar.

Fen bilimciler bilimi; “hipotezlerin denenmesi için geliştirilen yöntem veya araştırma yolu; bilginin tabiatını düşünme, mevcut bilgi birikimini anlama ve yeni bilgi üretme süreci”

Felsefeciler bilimi; “bilginin doğruluğunun sorgulanması yöntemi” olarak tanımlarlar.

2.2-Genel anlamda bilim;

Tanım: “Tabiatta meydana gelen olayların;

  • neden ve niçinlerini,
  • birbirleriyle olan bağlantılarını bulma;
  • onları genelleştirme,
  • kuramsallaştırma ve
  • bu kuramsal bilgi yardımı ile sonradan meydana gelecek olayların nasıl ve ne zaman meydana geleceğini tespit etmektir.

2.3-Bilim türleri

1-Bilgi olarak bilim; Bilim bilmektir; eşya ve olaylar arasında var olan ilişkiler sistematiğine ilişkin bilinmesi gereken şeylerin hepsi bilimdir.

2-Ürün olarak bilim; Bilimsel bilgidir; gözlem ve deneyler sonucunda belli bir bilimsel yöntem aracılığıyla elde edilen bilgilerdir.

2.4-Bilimin özellikleri

1-Objektiflik; Ön yargılardan uzak, kişisel düşüncelerin üstünde, duyguların etkisi dışındadır.

2-Tutarlılık; Ulaşılan sonuçların çelişkili olmaması.

3-Doğruluk; Yazılanların gerçeğe uygun olması, ölçü, kural ve ilkelere uygunluk

4-Eleştiri; Bilginin temellerini ve doğruluk durumunu inceleme, sınama, yargılama

5-Genellik; Verilerden hareketle olaylara ve sonuçlara dayanarak genel yargılamalara varma

6-Öngörü; Bir sonrakini veya ondan sonrakini bilme hali

7-Toplumsal Gereklilik; Toplumun ihtiyaçları, sorunlarını çözme veya amaca ulaşılması için bireyleri sürükleyen ve yön veren gereklilikler

Bilimsel bilginin kendine özgü bir takım özellikler vardır. Bunları şöyle sıralayabiliriz.

1.Tarafsızlık ilkesi

  1. Doğru ölçü
  2. Kanıtlama niteliği
  3. Genelleme özelliği
  4. Bilim olması gerekeni değil, olanı inceler.

 1.Tarafsızlık ilkesi: Bilim adamı ele aldığı konuya inançlarını, değer yargılarını ve siyasal kanaatlerini karıştırmamalıdır. Fen bilimlerinde mümkün olabilen bu objektiflik, sosyal bilimlerde biraz zor bir durumdur. Çünkü toplum ve insanı konu alan sosyal bilimlerde değer yargılarından uzaklaşmak dolayısıyla tarafsızlığı koruyabilmek son derece güçleşir.

2. Doğru ölçü: Bir bilimin gelişme ve olgunlaşma düzeyi çoğu zaman o bilimin matematiği kullanma düzeyiyle yani ölçme teknikleriyle değerlendirilir. En genel anlamda ölçme, nesne ve olaylara, bazı kurallara uygun olarak sayılar vermektir.

3.Kanıtlama niteliği : Bilimsel verilerin her şart ve her durumda tekrarlanabilmesi ve sonuçlarının gerçekliğinin ortaya konulması gerekir.

4.Genelleyici özelliği: Bilimin bir diğer özelliği de olaylar arasında sebep -sonuç ilişkisi kurmak suretiyle genel kavramlara yükselmesidir.

5.Bilim, olması gereken olayları değil olanı inceler: Olması gereken olaylar, isteklerimize, duygularımıza bağlı yorumlardır. Bunlar değer yargılarının konusudur. Örneğin nasıl hareket etmeliyim ki, ahlaki bir davranışta bulunmuş olayım. Oysa bilim, var olanı araştırır, bu yüzden olgusaldır. Bilimin görevi, inandırma olmayıp buna karşılık, belli şartlar altında belli olaylar arasında ilişki kurmak suretiyle sonuçlara varmaktır. Buna determinizm diyoruz.

Bilimsel olayların diğer özelliği statik ve dinamik taraflarının bulunmasıdır. Özet olarak bilgi bir yandan birikim özelliğine, öte yandan yenileşme özelliğine sahiptir.

Günümüzde bilimin amacı, ideal ve mutlak gerçeklere ulaşmak değildir, bilimin sonuçları görelidir ve geçicidir. Bilim sürekli bir şekilde kendini ve kendi buluşlarını düzelten bir özellik taşır. Bu sebeple bilimsel düşünce hata olasılığını daima akılda tutmayı ve onu araştırmayı gerektirir. Bilimsel gerçek, mutlak değişmez olmayıp görelidir, yani değişmeye açıktır. Bilimin sonuçları şimdilik kesindir, yarın yapılacak bir araştırma ile gerçek olarak bildiğimiz şeyler, yanlışlar olabilir. Çünkü bilgi baş döndürücü bir hızla ilerlemektedir. Bilim adamları işini gücünü bıraksa her gün kendi alanında yayınlanan kitap ve dergileri okumaya kalksa ömrü yetmemektedir. Bugün bilgi kirlenmesinden söz edilmektedir. Yani doğru olarak bilinen pek çok bilimsel gerçek çok kısa bir süre sonra geçerliliğini yitirmektedir.

2.5-Bilimsel Bazı Kavramlar

1-Olgular; Doğrulukları ispatlanmış önermeler veya beklenen eylemlerdir. Örnek; Volkanik patlamalar, güneş tutulması gibi

2-Olay; Olguları oluşturan vakalardır. Örnek; Yağmur yağması olgu, bunun Salı günü olması olaydır.

3-Kavramlar; Olgular arasındaki ilişkiler ve kalıpların tanımıdır.

4-Prensipler ve yasalar; Kavramlar arası ilişkilerden doğan genellemeler prensiptir. Prensipler zamanla test edilip, farklı durumlar içinde doğrulanırsa yasa olur.

5-Hipotezler; Deneylerden veya gözlemlerden beklenen olası sonuçlar ve bir problemi doğru sonuca ulaştırması beklenen çözüm yollarıdır.

6-Kuramlar (teori); Bilim adamlarının oluşturduğu zihinsel önermeler paketidir.

2.6-Bilgi Edinme Yolları

1-Otoriter Figürü Yaklaşım; Alanında uzman sayılan ve otorite olarak kabul edilen kişilerin görüşlerinden yararlanma

2-Mistiksel Yaklaşım; Karşılaşılan sorunlara çözüm için din adamı, medyum, falcı kimselerden yararlanma

3-Rasyonel Yaklaşım; Mantıksal düşünme yoluyla bilgi edinme. İki türlüdür;

  1. a) tümevarım (Aristokrat)
  2. b) tümdengelim (Bacon)

4-Bilimsel Yaklaşım (Araştırma); Sistematik, planlı ve bazen de kontrollü olarak yapılan çalışmalar.

2.7-Bilim Adamının Yaklaşımı

İlim adamı, araştırma konusuna iki amaçla yaklaşır;

1-Bilmek için bilmek

2-Fayda için bilmek

Bunun sonucunda da ortaya yine iki tür ilmi çalışma çıkacaktır;

1-Temel araştırmalar (teori bulma bu tür araştırmaların amacıdır)

2-İhtiyaç araştırmaları

2.8-Bilimin Doğası

Bilim önce gözlemle başlar, deneyle devam eder ve sonunda yasayla genellenir.

Bilim insanları doğuda olup bitenleri dikkatle gözlemleyerek;

  • topladıkları olguları sınıflar,
  • bilinen diğer olgular ışığında yorumlar,
  • bulgularını açıklamak için kuramlar oluşturur,
  • yeni gözlem verileriyle kuram veya genellemeleri test ederler,
  • test edilen kuram olgulara uygunsa doğru kabul edilir,
  • ters düşerse düzeltilir ya da açıklayıcı yeni kuram oluşturulur.

Bilim;

1-Matematiksel bir kavram değildir; daha karmaşık bir yöntemdir.

2-Statik değil; dinamiktir.

3-Olgusaldır; gözlenebilir olgulara dayanır.

4-Mantıksaldır; bilimsel hükümler birbiriyle tutarlı ve çelişkisizdir.

5-Denetimli gözlem sonuçlarına göre olguları açıklayıcı özelliğiyle hipotezleri doğrulama yöntemidir.

6-Keşfedilmeden önce bilinmeyenleri gerçekliğe dönüştüren bir insan faaliyetidir.

7-Geçerliği ispatlanmış sistemli bilgiler bütünüdür.

2.9-Modeller ve Teoriler (Kuramlar)

a)-Model; insanın zihninde oluşan bir kavramı veya olayı çok iyi bilinen bir başka kavrama veya olaya benzeterek açıklamaktır.

Örneğin; elektrik akımı gözle görülmediği için, bunu bir hortum içinde akan suyun akışına benzeterek açıklayabiliriz.

b)-Teori; Çok sayıda gözlem ve deneyle desteklenebilen bir hipotez teori olur.

Örneğin; evrim teorisi paleontolojiden, anatomiden, fizyolojiden, biyokimyadan, genetikten v.s. gelen hipotezleri ve gözlemleri içine alır.

2.10-Yasalar

Bilimsel bir gerçek gözlenebilen doğal bir olaydır. Bilimsel bir teori bu doğal olayın nasıl işlediğinin açıklamasıdır. Bilimsel bir yasa ise bu doğal olayın matematiksel tarifidir.

Bilim, tabiatta olagelen olayların (fiziksel, sosyolojik, ekonomik, psikolojik, kültürel v.b.) bir bölümünü konu olarak seçer ve deneysel yöntemlere ve gerçekliğe dayanarak yasalar çıkarır.

Örneğin; bilgi, mal, teknoloji üretemeyen ve kalifiye insan yetiştiremeyen toplumlar, bunları yapan toplumlara karşı geri kalırlar ve sömürülürler.

 

2.11-Araştırma Nedir?

Kişinin yaşadığı toplumu ve çevreyi tanımak ve karşılaştığı sorunlara çözüm yolları bulmak için giriştiği sistematik çabadır.

Bilginin bulunması, geliştirilmesi ve gerçeğe uygun olup olmadığının kontrol edilmesi için harcana çabadır.

Belli amaçlarla ve sistemli süreçler yoluyla veri toplama ve toplanan verilerin analizidir.

2.12-Araştırma süreci nelerden oluşur?

Araştırmada belirli bir yol takip etmek gerekir.

Bu yolu metot, model ve teknikler oluşturur.

Formül; Teknik+Metot+Model+Araştırma=Bilim

 

2.13-Araştırma çeşitleri

Muhtelif özelliklerine göre araştırmalar çeşitli gruplara ayrılabilir. Bunlar;

1-Amaçları açısından; temel ve uygulamalı, eylem, tarihsel, betimsel

2-Yürütüldükleri ortam açısından; kitap, laboratuar ve doğal çevre

3-Yöntemleri açısından; deneysel, durum belirleyici, istatistik, alan

 

1-Temel Araştırmalar

1-Teori bulma amacıdır.

2-Mevcut bilgiye yenilerini katmak amacıdır.

3-Derlenen bilgiden seçilen olguyu açıklama ve yorumlama amacıdır.

4-Önceden işlenmiş bilgiler farklı bileşenlerle yeniden üretilerek yeni teoriler geliştirilir.

5-Problemin çözümü değil, daha iyi anlama esastır.

 

2-Uygulamalı Araştırmalar

1-Mevcut bilgilerden yararlanarak belli sorunları çözme amacıdır.

2-Sorun hakkındaki bilgiler geliştirilerek sağlanan yararın artırılması hedeflenir.

3-Elde edilen bilgiler için çoğunlukla patent hakkı alınır.

Çeşitleri; örnek olay, özel durum, aksiyon (eylem), etnoğrafik, gelişimci, fenomenografik, deneysel, tarihsel, gömülü teori

 

2.1-Örnek olay araştırmaları

Görüşme ve anket gibi veri toplama araçları uygulanmadan önce yapılan bir ön çalışmadır.

Nasıl?, niçin? ve ne? sorularına cevap aranır.

Nasıl?, niçin? ve ne? sorularıyla problemin bir yönünü derinlemesine ve kısa sürede çalışılma imkanı bulunur.

 

2.2-Özel durum araştırması

Güncel bir özel konu üzerine odaklanarak derinlemesine yapılan çalışmadır.

Konunun özel olduğu tarama (survey) yönteminin anket ve görüşme metotlarıyla tespit edilir.

Nasıl? ve niçin? sorularına cevap aranır.

 

Özel durum araştırmasının özellikleri

1-Olayların zengin ve canlı bir şekilde tanımlanması

2-Olayların kronolojik olarak hikâyelendirilmesi

3-Olayların tanımlanması ile analizleri arasındaki içsel bir tartışmanın kurulması

4-Belirgin bireysel aktörler ya da aktör gruplarının algıları üzerine odaklanılması

5-Özel durum üzerindeki belirgin olaylar üzerine odaklanılması

6-Araştırmacının özel durumun bir parçası olarak katılımı

7-Özel durumu zengin bir şekilde sunma yolu

 

Özel durum araştırma desenleri

1-Bütüncül tek durum desenleri; Tek bir birey, bir kurum, bir program, bir okul araştırmasıdır.

Örnek: Bir okulun bir bütün ve tek bir analiz birimi olarak araştırmak.

2-Tek durum iç içe geçmiş deseni; Tek bir durum içerisinde birden fazla alt tabaka veya birim araştırmasıdır.

Örnek: Bir okulu oluşturan sınıflarıyla birlikte araştırmak.

3-Bütüncül çoklu durum deseni; Her bir durumun kendi içinde bütüncül olarak araştırılmasıdır.

Örnek: Farklı okulları sosyo-ekonomik düzeylerine (düşük, orta, yüksek) göre araştırmak.

4-İç içe geçmiş durum deseni; Her bir durumun kendi içinde çeşitli alt birimlere ayrılarak araştırılmasıdır.

Örnek: Sosyo-ekonomik düzeyleri farklı okullarda zümrelerin etkili çalışması araştırması

 

2.3-Aksiyon (Eylem) Araştırmaları

Eğitim-öğretim sürecinin özel bir anında ortaya çıkan problemin uygulamada çözülebilmesi için geliştirilen yöntemlerdir.

Eğitim yöneticileri ve öğretmenlerin uygulamalar esnasında karşılaştıkları sorunları çözmek için yaptıkları araştırmalardır.

Aksiyon araştırması 4 aşamada yapılır.

1-Problemin tanımlanması

2-Plan yapma

3-Planları uygulama

4-Uygulamanın etkisinin değerlendirilmesi

Bunun için eğitimciler;

1-Problemi belirlerler.

2-Problemi çözmek için birlikte çalışırlar.

3-Çözüm için strateji geliştirip uygularlar

4-Stratejilerinin başarısını değerlendirirler.

5-Olumlu olmaz ise yeni stratejiler geliştirirler.

 

2.4-Etnoğrafik (Kültür) Araştırmalar

İnsan topluluklarının; yaşam biçimlerini, davranışlarını, kültürlerini bulundukları doğal ortamında inceleyen ve yorumlayan bir bilim dalıdır.

Yaygın olarak antropolojide kullanılır.

Teknikleri;

1-Katılımcı gözlem; Araştırmacının gözlem yaptığı ortama müdahale etmeksizin gözlem ve görüşme yaptığı araştırmadır.

2-Katılımcı olunmayan gözlem; Küçük topluluklar ve insan-obje ilişkisi gibi konuların araştırılmasıdır.

3-Görüşmeci günlükleri; Görüşmecilerden araştırılan konuyla ilgili günlük tutmaları ve kaydettikleri tecrübeler üzerine konuşmalarından oluşur.

2.5-Gelişimci Araştırmalar

Bir konunun “ne idi-ne olduğunun” araştırılmasıdır.

Bu araştırma; bireyleri, grupları, kurumları, metotları veya materyalleri tanımlamak, karşılaştırmak, sınıflandırmak, analiz etmek ve sonuçlarını yorumlamak için yapılmaktadır.

Gelişim unsuru; boylamasına, enlemesine ve eğilim ve tahmin itibariyle incelenir.

 

2.6-Fenomenografik araştırmalar

Fenomen: Duyularla kavranabilen, gözlenebilen, bilincine varılabilen her konu.

Eğitim araştırmalarında düşünme ve öğrenme hakkındaki bir takım soruları cevaplamak için geliştirilmiştir.

Başlıca iki soruya cevap arar;

1-Bazı insanların öğrenmede diğerlerinden daha iyi olması ne anlama gelir?

2-Niçin bazı insanlar öğrenmede diğerlerinden daha iyidirler?

Örnek: Öğrenci ile öğrenmeye çalıştığı ders konusu arasındaki ilişkinin belirlenmesi öğretmenin uygulayacağı öğretim yöntemini belirlemesini sağlar.

 

2.7-Deneysel araştırmalar

Etkisi ölçülecek etkenin; belirli kurallar ve şartlar altında deneklere uygulanması, deneklerin etkene verdiği cevapların ölçülmesi ve elde edilen sonuçların karşılaştırılması ile karara varılması işlemlerini içeren araştırmadır.

Teknikleri;

1-Tam deneysel yöntem; deney-kontrol grupları arasındaki farkları ortaya koyan araştırmalardır.

2-Yarı deneysel yöntem; deney-kontrol gruplarından birine müdahale ile yapılan araştırmadır.

 

2.8-Tarihsel araştırmalar

Geçmişin ve geçmişten-günümüze geçen sürecin araştırılmasında kullanılan bir yöntemdir.

Genellikle tarihçiler ve eğitimciler kullanır.

Nerede?, niçin?, ne zaman?, sonuçta ne oldu? gibi sorulara cevap aranır.

 

2.9-Gömülü teori araştırmaları

Toplanan verilere göre daha önceden bilinmeyen birtakım sonuçları birbiri ile ilişkisi içinde açıklayan bir modelleme çalışmasıdır.

Genellikle sosyolojide kullanılır.

Bu yöntemle yapılan araştırmalarda amaç; uygulama, deney ve gözlemlerle teoriye zemin hazırlamak ve yeni teoriler, kavramlar ve hipotezler keşfetmek veya geliştirmektir.

 

2.14-Araştırma Tipleri

  1. Açıklayıcı Araştırmalar

Bu tip araştırmalar bilimin son amacı olan öngörülerde bulunma olanağı sağlar. Açıklayıcı araştırmalar, hipotezden kalkarak veri toplama araçları ile olaylar ve değişkenler arasında neden-sonuç ilişkisi kurmayı ve olayları, olguları açıklamayı amaçlarlar.

  1. Betimleyici veya Durum Saptayıcı Araştırmalar

Bu tip araştırmalar ile olgular hakkında sistemli ve düzenli bilgilere sahip oluruz. Betimleyici bir araştırmada herhangi bir ilişkinin varlığı veya yokluğu araştırılır. Örneklemden hareketle evren hakkında geniş bilgi sahibi oluruz. Yeni hipotezlerin formüle edilmesi kolaylaşır. Betimleyici araştırmalar bize o olgunun niçin öyle olduğunu, o ilişkinin niçin öyle kurulduğunu açıklamazlar, onun yerine olgularda neyin olduğunu, nelerin neler ile birlikte olduğunu bildirirler. Betimleyici araştırmaların sonuçları, yüzde tabloları, grafikler ile gösterilir ve değişkenler arasında korelasyonun varlığı veya yokluğu saptanır.

Betimsel araştırmalar (survey) olayların insan gruplarının bazı özelliklerinin tek tek ne olduğunu veya iki ve daha çok özelliğinin ilişkisel düzeyde nasıl olduğunu açıklamaya çalışır. Betimsel araştırmalarda, deneysel araştırmada olduğu gibi bir değişkeni diğerinin fonksiyonu gibi inceleme söz konusu değildir.

Betimleyici araştırmalarla kavramsal modelimiz zenginleşir. Bu tip araştırmalarda da hipotez, gözlem ve yorumlama aşamalarından geçilir. Hipotez bir kurama dayanacağı gibi sağ duyuya dayanabilir veya kuram ile hipotez arasında çok yakın bir ilişki var olmamış olabilir.

  1. Sayım Tipi veya Tanıtıcı Araştırmalar

Bunlar ciddi inleme ve araştırmalardır. Ancak bu araştırmalar sonunda bilimsel bilgi elde edilemez. Tanıtıcı araştırmalarda bir örneklemede belli niteliklerin ne kadar sık gözlendiği ortaya çıkarılır. Bunların sayım ve dökümü yapılır. Bu sayılar arasında bir ilişkinin varolup olmadığının araştırılması zorunlu değildir. Bunlarda örneklemden kalkarak evrenin özellikleri sıralanır.

Bunlar çoğunlukla pratik ihtiyaçları karşılamak amacı ile yapılır. Bu nedenle sosyal bilimlerden çok sosyal hizmet uzmanları, reklamcılar, pazarlamacılar tarafından uygulanır. Nüfus, işyeri ve hane halkı sayımları, gecekondu bölgelerindeki alt yapı hizmetlerinin saptanmasına yönelik belediyelerce gerçekleştirilen sayımlar bu tip araştırmalara girer. Tanıtıcı araştırmaların bilim için önemi, betimleyici araştırmalara ip ucu sağlamasından gelir.

3-BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE PARADİGMALAR

3.1-Paradigma

                Bir bilim çevresine belli bir süre için bir model sağlayan, evrensel olarak kabul edilen bilimsel başarılar

Bir bilim çevresine belli bir süre için egemen olan modeldir.

Paradigma olması için yeni ve benzersiz olması, yeniliğinin gelecekteki çalışmalara kaynaklık edecek türde olması gerekir.

3.2-Pozitivizm

Eski Yunan felsefesinden başlayan ve Comte’nin felsefî anlamda şekillendirdiği bir kavramdır.

Yalnızca bilimsel bilginin gerçek olduğunu savunur.

Sadece olgularla desteklenen ya da olgularla ilgili verilere dayanan bilimsel bilgiyi sağlam bilgi türü olarak kabul eder.

Geleneksel felsefe görüşlerini metafizik olarak nitelendirir.

E.Hennequin ve Pisarev bilimsel bilgiye pozitivist yaklaşım geliştirmişlerdir.

3.3-Empirisizm

Empirisizme göre; “Duyu organları ve edinilen tecrübeler gerçek bilgi kaynağıdır.”

Pozitivizme göre; doğru bilgi edinmenin yolu empirisizmdir.

Sosyal olayların aktörlerinin bağımsızlığını kabul eder.

Veri toplarken pozitivistlerin yöntemlerini kullanır ve gözlem yaparlar.

Araştırmacıların niyetlerini, motivasyonlarını ve tercihlerini göz ardı eder.

 

3.4-Pozitivizm ve Empirisizm

Pozivitizm ile empirisizmin bilimsel araştırma anlayışları arasında benzerlik ve farklılıklar vardır. Bunlar;

 

Pozitivizm Empirisizm
Araştırmada nesnellik esastır. Araştırmada nesnellik esastır.
Veriler teorilere dayanır ve teoriler açıklığı test etmek için tasarlanmışlardır. Veriyi yansız usul ile toplar ve teoriler dayanakların sınırlılığı içinde kalmazlar
Araştırmacının tasarladığı teoriyi test etmek esastır. Araştırmacıların niyetlerini, motivasyonlarını ve tercihlerini göz ardı eder.

 

3.5-Post Pozitivizm

  1. yüzyılın ikinci yarısından itibaren gelişmeye başlayan, pozitivizm ve metafiziğe karşı çağdaş kültür tartışmalarını ön plana çıkaran bir akımdır.

Pozitivizmin temel inançlarının red edilmesidir.

Yapısalcı özelliğiyle insanların dünyayı algılamalarına dayalı olarak kendi bakış açılarını inşa ettiklerini savunur.

Sosyal ve eğitim bilimlerinde yapısalcı özellik çerçevesinde algıya dayalı çalışmalar doğru sonuca ulaşabilirler.

3.6-Post Pozivitizm-Pozivitizm

Post Pozivitizme göre;

  • Bütün inceleme ve gözlemler yanılabilir ve bir hataya sahiptir.
  • Bütün teoriler gözden geçirilebilir.
  • Bütün ölçümler yanılabilir.
  • Tek bir doğru yoktur.
  • Bilimde kesinlik yoktur.
  • Araştırmacılar farklı kültür ve deneyimlere sahiptir. Bu da bilime kendi bakış açılarıyla yaklaşmalarına sebep olur ve ön yargıları bilimi etkiler.
  • Nesnellik bir bireyin karakteristiği olamaz, çünkü, doğuştan sosyal fenomene bağlıdır.

3.7-Post Modernizm

                1980 yılından itibaren eğitim, sanat, mimari, müzik, edebiyat, sosyoloji, iletişim, moda ve teknoloji ile ilgili akademik çalışmalarda görülmeye başlandı.

Post Modernizm;

a-Yansıtıcılık taraftarı

b-Bilinci ön plana çıkaran

c-Bütünün parçalardan oluştuğunu

d-Parçaların bütün kadar önemli olduğunu vurgulayan

e-Olayların doğasındaki devamsızlık, belirsizlik ve eş zamanlılığı red etmeyen

f-İnsanı yeniden merkeze alan

g-İnsanı yeniden şekillendiren bir akımdır.

 

3.8-Modernizm-Post Modernizm

Modernizm Post Modernizm
Aydınlanma ile başlar, sanayi ve teknoloji ile gelişir Ekonomik ve kültürel değişim ile ivme kazanır
İlerleme ve bilime duyulan sonsuz inancı vurgular Batının anlattıklarına kuşkuyla yaklaşır
Bilginin kesinliğini, evrensel olduğunu vurgular Kuşkucudur ve bilginin sürekli değiştiğini ve yerel olduğunu vurgular
Sosyal bilimlerde temel nitelikler değişmez ve evrensel değerlere ulaşmak için mantıklı araçlar kullanmak gerekir Dünya bir bütün değildir, çok kültürlüdür
Olaylara ve insanlara tek çerçeveden bakar ve gerçeğin tek olduğunu savunur Çoğulcu yaklaşım ile evrensel olan tek değerden öte birçok gerçeğin olabileceğini savunur

4-NİCEL ARAŞTIRMA YAKLAŞIMI VE BASAMAKLARI

                Kaynak taraması, deney, anket, arşiv belgeleri gibi nicel veri toplama yöntemlerinin kullanıldığı, niceliksel, sayısal ve kaynak verilerine dayalı araştırma yöntemidir.

Nicel araştırma; deneme, gözlem ve deneylere dayanılarak yapılan görgül (amprik) araştırma yaklaşımına ya da gözlem ve ölçmelerin tekrarlanabildiği niceliksel veya sayısal (quantitative) araştırma yaklaşımına denmektedir. (Özdamar, Odabaşı v.d.,1999, s.6; Ergün, 2005, s.2)

Nicel yaklaşım, pozitivist, objektivist ve realist paradigmalara dayanır. Pozitivist felsefenin bilimsel araştırmaya uygulanmasıyla, bilimin nesnel (objektif) özelliği ortaya çıkmıştır. Nesnel anlayışta bir konuyu araştıran araştırıcı, gözlem veya ölçümlerle veri toplarken ve bu verileri analiz ederken, sürece kişisel yargı ve yorumlarını katmamaya çalışır. Gerçekler arasındaki ilişkileri bulmak için daha çok istatistiksel yöntemler kullanılır ve sonuçlar sayısal olarak ifade edilir. Objektivist görüşün amacı, insan davranışlarını bir sisteme ve kalıba koyarak determinist bir çerçeve içinde açıklamaktır. Örneğin; anket yöntemi objektivist anlayışa dayanır ve anketten elde edilen bulgular, analiz edildikten sonra düzenli bir kalıba sokulur. (Çepni, 2001, s.15; Ekiz, 2003, s.21; Gökçe, 1999, s.32-50)

Nicel araştırma yaklaşımı sistemli olarak ilk önceleri doğa bilimlerinde kullanılmış ve uygulanmıştır. Bunun temel sebebi, doğa bilimlerine yüklenen nesnellik ilkesi ve sosyal bilimlerden daha önce sistem ve yöntem itibariyle bir bilim haline gelmesidir. Sosyal bilimlerin bilim karakteri kazandığı 19. yüzyıldan itibaren doğa bilimlerinin kullandığı nicel yaklaşım yöntemi sosyal bilimlerce de benimsenmiştir.

 

4.1-Nicel araştırma aşamaları

Bir araştırma yapmak isteyen araştırmacı, gerek nicel, gerekse nitel yaklaşımda konu, amaç ve yöntemi belirlemek zorundadır. Bunun için de kendisine şu soruları sormalıdır;

1-Neyi araştıracağım? ———>  Konu

2-Niçin araştıracağım? ——–> Amaç

3-Nasıl araştıracağım? ——–> Yöntem

Bu sorulara alınacak tatminkâr cevaplar çerçevesinde, araştırmada amaca ulaşmak için belirli bir yol takip etmek, yani hazırlık, veri toplama ve yazma olmak üzere üç ana araştırma aşamasını adım adım geçmek gereklidir. Bu aşamaların ayrıntılı bölümleri şunlardır;

1-Konuyu belirlemek

Araştırmacı konuyu belirlerken dikkat etmesi gereken hususlar vardır. Bunlar;

1-Orijinallik; Araştırma bilime bir yenilik getirmeli, bilinenlerin tekrarı olmaktan kaçınılmalıdır. Araştırmanın bilime katkı sağlaması için bilinmeyenleri keşfedici, sorunlara çözüm üretici veya bilinenleri geliştirici olmalıdır. Bunun için konuyu belirlerken; konunun daha önce incelenip incelenmediğini tespit etmeli ve orijinal olmasına özen göstermelidir. Bunu yapabilmenin yolu, konuyla ilgili bibliyografya taraması yapmaktır. Tarama sonucu konunun daha önce incelenip incelenmediği, incelenmiş ise hangi yönlerden ve boyutlardan ele alındığı, eksik kalan noktaları tespit edilebilir. Böylece incelenmiş bir konu tekrar edilmemiş olur ki, bu durum bilime katkı sağlar ve orijinallik açısından büyük önem taşır.

2-İlgi: Araştırmacı çalışmayı düşündüğü konuya ilgi duymalı, çıkacak sonuçları hakkında heyecan taşımalıdır. İlgi yokluğu zaman uzadıkça bezginlik yaratır ve araştırmanın basitleşmesine veya yarım bırakılmasına yol açabilir.

3-Önem; Araştırılacak konu bilime yaptığı katkı, toplumsal gereklilik veya sorunlara çözüm üretme gibi yönleri taşımakla önem kazanır. Bu nedenle seçilecek konu, zamanın israf olmaması, maddi harcamaların boşa gitmemesi, zihinsel faaliyetlerin ve kafa yormalarının boşa harcanmaması açısından araştırmaya değer önemde olmalıdır.

4-Bilimsel yeterlilik; Araştırılacak konunun gerektirdiği bilgi ve diğer donanımlara (yabancı dil bilmek, eski yazı okumak, analiz programlarını bilmek gibi) sahip olunmalıdır. Araştırmacının öğrenim durumu, öğrenim alanı ve bilimsel kapasitesi, konunun gerektirdiği bilimsel yeterliliğe sahip olmaması durumunda, doğru ve sağlıklı bir araştırma yapılması oldukça güçtür. Bu güçlük karşısında grup çalışması önerilebilir. Yani, konunun gerektirdiği bilimsel alanlarda uzman kişiler görev alarak bir grup oluşturabilir. Böylece bilgi birlikteliği sağlanır ve araştırma bilimsel dayanışma ile sıhhatli bir şekilde yürütülür.

5-Alan araştırması; Araştırılacak konu alan araştırması gerektiriyor ise, alana gitme imkânı olmalıdır. Araştırma konusu hakkında veri toplama araçları, olayın gözlenmesi, coğrafyanın tatbikatı, ilgili kişi veya grupların görüşlerinin alınması gibi kaynaklara dayanıyorsa bunlara ulaşma imkânı bulunmalıdır. Bu imkâna sahip olunmaması durumunda konuya ilişkin veri toplanamayacağından araştırma sonuçsuz kalır ve bir mana ifade etmez.

6-Kaynak bulma; Araştırma konusuyla ilgili yeterli düzeyde kaynak bulunabilme imkânı olmalıdır. Çok az kaynak bulunmaması kadar, aşırı derecede kaynak bulunması da araştırmayı güçleştirir. Doğrudan veya dolaylı bütün kaynaklar toplanmalı, daha sonra ilgili kısımlar alınmalıdır (Seyidoğlu, 1979, s.13-14).

                Araştırmacı bu özelliklere dikkat ederek kendine uygun konuyu belirlemelidir.

 

2-Konuyu sınırlandırmak

                Günümüzde genel araştırmalardan ziyade derinliği olan araştırmalar yapmak daha önem kazanmıştır. Derinlemesine bir araştırma yapılabilmesi için konunun sınırlarının veya çerçevesinin iyi belirlenmesi gerekmektedir. Ancak, araştırmanın başlangıcında konunun çerçevesi kesin çizgilerle belirlenemeyebilir. Bu durumda ileride değiştirilmek kaydıyla başlangıçta esnek bir çerçeve çizilebilir ve araştırma ilerledikçe elde edilen verilere göre çerçeve genişletilebilir veya daraltılabilir.

Konuyu sınırlandırmak için zaman, mekân (coğrafya), olay, olgu gibi çeşitli sınırlandırma yolları kullanılabilir;

1-Zaman; Belli bir tarihi, tarih aralığını, dönemi veya devri ifade eder.

Örnek:

  • Yüzyıl Siyasi Tarihi
    • Kanuni Sultan Süleyman Devri (1520-1566) Osmanlı Eğitim Sistemi
    • Kauçuk bitkisinin bir yıllık süre zarfında yaprak yüzey genişliğindeki artış

2-Mekân (Coğrafya); Belli bir yeri veya bölgeyi ifade eder.

Örnek:

  • Anadolu’da Son Dönemde Sanayileşme Yarışına Katılan İller (Denizli, Kayseri, Çorum, Gaziantep)
  • Doğu Anadolu Bölgesi’nde Kırsal Kesimin Sosyo-Ekonomik Şartlarının Kız Çocuklarının Öğrenimine Etkileri

3-Olay: Gözlenmiş veya gözlenebilen etkin bir olayı ifade eder.

Örnek:

  • Sosyal olayların toplum psikolojisi üzerine etkileri
  • Türkiye’de iç göçler ve sonuçları

4-Olgu; Gerçekle ilgili somut durum, betim, anlatım, inanç, tutum ve kuramı ifade eder.

Örnek:

  • Aktif öğrenmeyi Temel Alan Yapılandırmacı Yaklaşımın Sosyal Bilgiler Öğrenimine Yansımaları
  • Fizik Konularının Kavratılmasında Görsel Öğretim Materyallerinin Önemi

 

3-Konuyla ilgili literatür taraması yapmak

Literatür taraması, konunun anlaşılmasını sağlar ve araştırmaya yön verecek problem soru/sorularının uygunluğunu ve gerçek kesitini ortaya çıkarır. Literatür taramasıyla, kaynak taraması veya doküman incelemesi metotlarına dayanan araştırmalarda, konuya ilişkin kaynaklar/dokümanlar tespit edilir ve toplanır.

Literatür taramasına bibliyografik mahiyetteki eserlerden başlamalıdır. Kitaplar için “Türkiye Bibliyografyası”, makaleler için “Türkiye Makaleler Bibliyografyası” türü genel eserlere müracaat edilebileceği gibi, konuyla ilişkili bütün tez, kitap ve makalelerin kaynaklar, referanslar veya bibliyografya bölümleri ile günümüzde yaygınlaşan internet de kullanılabilir. Literatür taramasından elde edilecek bilgilerle;

  1. Konuya ilişkin önceden direkt-dolaylı nelerin yazıldığı veya söylendiği,
  2. Konunun önceden işlenen ve işlenmeyen veya eksik bırakılan yönleri,
  3. Konuya ilişkin problemin boyutları,
  4. Önceki araştırmalarda kullanılan yöntemler ve ölçekler
  5. Önceki araştırmalarda ulaşılan bulgular ve çıkarılan sonuçlar
  6. Önceki araştırmalarda yapılan öneriler
  7. Önceki araştırmalarda kullanılan kaynaklar

gibi hususlar tespit edilebilir.

Araştırmalarda kullanılacak kaynaklar ana (orijinal-birincil) kaynaklar ve yardımcı (ikincil) kaynaklar olmak üzere iki kısma ayrılır. Bir olaya fiilen iştirak etmiş veya çok yakından takip etmiş bir araştırmacının kaleme aldığı eser ana kaynaktır. Araştırmalar mümkün oldukça ana kaynaklara dayandırılmaya çalışılmalıdır. Ana kaynaklardan faydalanılarak meydana getirilen inceleme ve derleme türü eserler ikincil kaynaklardır. İkincil kaynaklar, ana kaynakların bir sentezi olup, ana kaynaklara ulaşılamaması durumunda önem kazanırlar. Örneğin; araştırmacının bir sosyal olayın bizzat içerisinde bulunarak gözlemlerini aktardığı bir rapor ana kaynaktır. Veya araştırmacının bir deneyi bizzat kendisinin yaparak elde ettiği veriler, bulgular ve sonuçları yayınladığı deney raporu ana kaynaktır. Bu raporlardan alıntı yapılarak hazırlanan tarihsel veya betimsel raporlar yardımcı kaynak özelliği taşırlar.

Neler kaynaktır? Kitap, bülten, dergi, gazete, istatistik, rapor, yıllık, tebliğ, arşiv belgeleri, müze malzemesi, tv-radyo, internet

Yukarıda bahsedilen kaynaklar yazılı kaynaklar olup, bunun yanı sıra sözlü kaynaklar da bulunmaktadır. Sözlü edebiyat, ilgili veya uzman kişiler de kaynak olarak kullanılabilir. Kaynak kişiler, yetkili yöneticiler, görevliler, toplum liderleri, grup temsilcileri, özel bilgilere sahip bireyler, görgü tanıkları v.s. olabilir. Bu kişilerle yapılacak görüşmeler, konu hakkında bilgi sahibi olunmasını sağlar. Ancak, konuyla ilgili farklı kişilerle görüşmek değişik görüş açılarının yansıması ve konunun bütünü hakkında daha sağlıklı fikir oluşturulması bakımından faydalı olur (Gökçe, 1999, s.86).

4-Veri toplamak ve not almak

Araştırmanın özelliğine göre veri toplama araçları kullanılır. Nicel bir araştırmanın başlıca veri toplama araçları; anket, deney, kaynak incelemesi, görüşme ve gözlemdir. Bu metodlardan birkaçı kullanılarak veriler toplanabilir.

Anket, deney, görüşme veya gözlem yapılmadan önce araştırmacı –yukarıda belirtilen faydaları nedeniyle- ayrım yapmaksızın konuyla ilgili tüm kaynakları gözden geçirmelidir. Bir kaynakta araştırma konusuyla ilgili bilgi bulunup bulunmadığı, içindekiler ve indekse bakılarak öğrenilebilir. Veri elde edilebilecek kaynakların tespiti yapıldıktan sonra, toplanan kaynaklar ilgiye göre okunur. Okuma sırasında şunlara dikkat edilmelidir;

  • Okuma seçici olmalı, ilgili olmayan, zamanı boşa harcayacak bölümlere yüzeysel bakılmalıdır.
  • Okuma esnasında genel çerçeveyle ilgili (giriş-gelişme-sonuç) basit bir kurgu oluşturulmalıdır.
  • Okuma işlemi, notlar alınarak yapılmalıdır. Bu notlar, aynı ebatta kesilmiş kâğıtlara veya bilgisayarda kolay ulaşılacak ve anlaşılacak türden düzenlenen dosyaya yazılmalıdır. Buna “bilgi fişi” denilir.

Örnek Bilgi Fişi: (Makale ve Kitap için)

Yazar Adı ve Soyadı, (Basım Tarihi), Kitap Adı, Basım Yeri, Yayınevi, sayfaYazar Adı ve Soyadı, (Basım Tarihi), “Makale Adı”, Dergi Adı, Basım Yeri, cilt/sayı, sayfa aralığı, atıf yapılan sayfa 

“B i l g i ” (Aynen Alıntıda)

B i l g i      (Özet Alıntıda)

 

 

 

Durmuş Ekiz, (2003), Eğitimde Araştırma Yöntem ve Metodlarına Giriş, Ankara, Anı Yayıncılık, s.9.“Eğitimdeki bilimsel araştırmalar diğer bilimlerdeki (fizik, kimya, biyoloji, tarih, psikoloji, sosyoloji vb.) araştırmalar ile karşılaştırıldığında oldukça yeni bir olgudur. Bu bilimlerde geliştirilen metodoloji ve metodların eğitimciler tarafından da geniş bir şekilde kullanılarak eğitimde de bilimsel araştırmaların yapılması ve bilimsel bilgilerin sınıf ortamı için üretilmesi 19. yüzyılın sonlarından itibaren kendisini göstermektedir.”

Bilgi fişinde (“—”) işareti kullanılması, kaynaktan yapılan alıntının “aynen alıntı” veya “özet alıntı” olduğunu ayırt etmeyi sağlar. Bu durum bilginin yorumlanması açısından önemlidir.

 

Veri toplama araçları;

1-Görüşme; Önceden belirlenmiş ve bir amaç için yapılan, soru sorma ve cevaplama tarzına dayalı karşılıklı ve etkileşimli bir iletişim sürecidir.  Görüşme türleri;

a)-Sohbet Tarzı Görüşme; Bu usul, araştırmacının gözlem amacıyla doğrudan ortama katıldığı alan araştırmalarında kullanılır.

Sorular, önceden hazırlanmaz, tabi halinde sohbet havasında sorulur.

Sorular konuşmanın anlık akışı içinde kendiliğinden gelişir.

Görüşme soruları görüşme sırasında açılan konulara göre değiştirilir.

b)-Görüşme Formu; Bu usul, araştırma problemi ile ilgili tüm boyutların ve soruların kapsanmasını güvence altına almak için geliştirilmiş bir yöntemdir.

Görüşmeci önceden hazırladığı konu veya alanlara sadık kalarak, hem önceden hazırlanmış soruları sorma, hem de sorular konusunda daha ayrıntılı bilgi alma amacıyla ek sorular sorma hürriyetine sahiptir.

Görüşmeci, görüşme sırasında soruların cümle yapısını ve sırasını değiştirebilir, bazı konuların ayrıntısına girebilir.

c)-Standartlaştırılmış Açık Uçlu Görüşme; Bu usul, dikkatlice yazılmış ve belirli bir sıraya konmuş bir dizi sorudan oluşur ve her görüşülen bireye bu sorular aynı tarzda ve sırada sorulur.

Bu görüşmede, görüşülen kişinin bireysel farklılıkları dikkate alınmaz.

Önceki görüşme usullerindeki esneklik bu usulde yoktur. Görüşme sistematik olarak yapılır.

ÖRNEK GÖRÜŞME FORMU

Araştırma KonusuÜniversite Öğrencilerinin Başlıca Sorunları 

Yer                        : Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi

Tarih ve Saat     : 30/09/2009- 14.oo

Görüşmeci         : Ahmet Çavdar (Sosyal Bilgiler Öğrencisi)

Giriş

Merhaba, benim adım Hasan Gürbüz, Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği 2. sınıf öğrencisiyim. Üniversite Öğrencilerinin Başlıca Sorunları üzerine bir araştırma yapıyorum.

Amacım              : ………………………………………………………….

Çalışmanın önemi: ………………………………………………………….

Üniversite Öğrencilerinin Başlıca Sorunları ile ilgili düşüncelerinizi ve beklentilerinizi öğrenmek istiyorum.

Görüşme Soruları

1-     Barınma sorunları nelerdir?

2-     Ulaşım sorunları nelerdir?

3-     Eğitim-Öğretim sorunları nelerdir?

4-     ……………………………………..

5-     ……………………………………..

6-     ……………………………………..

 

 

2-Gözlem

Bir araştırma objesi hakkında iki türlü gözlemle bilgi elde edilir;

a)-Gelişigüzel gözlem; Objeyi tanımak için önceden belirlenmiş bir amaç, bir plan mevcut olmadığı gibi, bilgiler tesadüfî ilişkilerden elde edilir.

b)-Sistemli gözlem; Önceden belirlenmiş bir amaç ve plan mevcuttur. Aynı zamanda ölçme (anket, istatistik) sonuçlarından yararlanılarak da gözlem yapılabilir.

 

3-Anket

Belli bir konuda tespit edilmiş hipoteze ya da sorulara bağlı olarak, bir evren ya da örneklemi oluşturan kaynak kişilere sorular yöneltmek suretiyle sistemli veri toplama tekniğidir. Açık uçlu, kapalı uçlu ve alternatif sorular olmak üzere üç çeşit anket sorusu vardır.

Kaynak kişilere sorulan sorular dört çeşittir;

a)-Olgusal sorular; Kaynak kişilerin yaş, eğitim durumu, gelir düzeyi, medeni durumu, cinsiyeti, doğum yeri, dini, mesleği ile ilgili sorulardır.

b)-Davranış soruları; Kaynak kişilerin şahsi ve sosyal etkinlikleri, yapıp etmeleri ile ilgili sorulardır

c)-Tutum, inanç ve kanaat soruları; Bir kimsenin belli bir konuda ne düşündüğünü, ne hissettiğini tespit etmeye yönelik sorulardır.

d)-Bilgi soruları; Kaynak kişinin belli bir konuda ne bildiği, ne ölçüde bildiği, bu bilgileri hangi kaynaktan öğrendiği yönelik sorulardır.

 

Örnekler;

1-Olgusal Sorular

Uygun Kutuyu İşaretleyiniz

1-Cinsiyetiniz: Erkek ( )  Kadın ( )

2-Öğrenim durumunuz: İlkokul( ) Lise( ) Üniversite( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( )

3-Ailenizin yaklaşık aylık geliri: 500-1000 TL( ) 1000-2000 TL( ) 2000’den yukarı( )

2-Davranış Soruları

1-Günlük bir gazeteyi ne sıklıkla okursunuz?

Düzenli ( )           Bazen ( )               Nadir ( )               Hiç ( )

2-Geçen ay ülke sorunlarını konusunda haber aldığınız kaynakları işaretleyiniz.

( ) Televizyon                     ( ) Radyo                             ( ) Gazete

( ) Arkadaş                         ( ) İnternet                           ( ) Diğer ….

3-Alanınızla ilgili seminer, panel, konferans gibi etkinliklere katılır mısınız?

Tamamen ( )                     Kısmen ( )                           Hiç ( )

3-Tutum, inanç ve kanaat soruları

1-Bugünkü eğitim sistemi kavramların öğrenilmesinde yeterli midir?

Tamamen ( )                       Kısmen ( )                           Hiç ( )

2-2008-2009 futbol sezonunda Trabzonspor başarılı olmuştur.

Katılıyorum ( )  Kısmen Katılıyorum ( )                 Katılmıyorum( )

3-Öğrenci affı çıkmasını doğru buluyor musunuz?           Evet ( )  Hayır ( )

4-Okul uygulamaları, eğitim fakültelerinde öğrenim gören öğretmen adaylarının okul kurallarını öğrenmesinde etkilidir.

5 4 3 2 1
X
5: Tamamen 4: Oldukça 3: Kısmen 2: Çok Az 1: Hiç

4-Bilgi Soruları

1-Şu andaki İçişleri Bakanı kimdir? ………………..

2-Türk Silahlı Kuvvetlerinin yönetim ve örgüt yapısı hiyerarşiktir.

Evet ( )  Hayır ( )

3-Anayasa Mahkemesi’nin anayasa denetim yetkisi günümüz uygulamalarına göre sınırsızdır.

5 4 3 2 1
X
5: Tamamen 4: Oldukça 3: Kısmen 2: Çok Az 1: Hiç

4-Arşiv Belgeleri; Tarih ve kültür araştırmaları için en önemli kaynaklar arşiv belgeleridir. Devlet kurumlarının yazışmaları veya özel şahısların kendileriyle ilgili tuttukları kayıtlar arşiv belgelerini oluşturmaktadır.

Türkiye arşiv malzemesi bakımından çok büyük zenginliğe sahiptir. Osmanlı Devleti’nden devralınan büyük mirasla, bugün dünyanın en zengin arşivi Türkiye’dedir. Uzak Doğu’dan Amerika’ya, İskandinav ülkelerinden Afrika’ya neredeyse tüm dünya ile ilişki içerisinde bulunan Osmanlıların bıraktığı arşivler, tüm dünyayı ilgilendiren belgelerle doludur.

Arşiv belgelerinin önemli bir kısmı İstanbul Başbakanlık Osmanlı arşivindedir. İstanbul’da Topkapı Sarayı, Yıldız Sarayı, Atatürk Kitaplığı, Deniz müzesi, Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Süleymaniye Kütüphanesi ve İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde pek çok belge ve yazma eserler bulunmaktadır. Ankara’da Cumhuriyet Arşivi, ATASE Arşivi, Tapu-Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyud-ı Kadime Arşivi, Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi, Etnografya Müzesi ve Milli Kütüphane’de de oldukça fazla sayıda belge ve yazma eser vardır. Sabancı, Koç, Eczacıbaşı gibi ve bürokraside yer almış ailelerin elinde de belge koleksiyonları bulunmaktadır.

 

5-Geçici plan hazırlamak

Araştırmayı düzenli bir biçimde yürütebilmek için önce kabataslak bir plan hazırlamak gerekir. Yukarıda bahsettiğimiz kaynak taramasına bağlı ön araştırmalardan edinilen bilgiler bir plan hazırlamayı kolaylaştırır.

Bir araştırma ana çerçevesiyle üç bölümden meydana gelir;

1-Giriş; Araştırmanın konusu, amacı (problem), önemi, hipotezi ile konuyla ilişkili literatürün işlendiği bölümdür.

2-Gelişme; Araştırma yönteminin (örneklem, veri toplama ve analiz metodları) ve bulgularının işlendiği bölümdür.

3-Sonuç; Araştırmada elde edilen sonuçların değerlendirildiği, genellemelerin yapıldığı, hipotezin doğruluğunun/yanlışlığının ortaya koyulduğu ve ileriye dönük önerilerin işlendiği bölümdür.

Yazmaya başlamadan önce yapılacak en önemli iş yazılacaklarla ilgili kurgulama yapmaktır. Kurgulama için araştırmacı şu soruları sormalıdır;

  • Üst ve alt başlıklar neler olmalı, başlıklar ile hipotez arasında doğru ilişkilendirme nasıl yapılmalıdır?
  • Girişte genelden özele doğru neler yazılmalıdır?
  • Toplanan bilgilerde bir çelişki veya yanlışlık var mı?
  • Girişten sonuca kadar konu bütünlüğü nasıl sağlanmalıdır?
  • Kronolojik bir sıralama nasıl yapılmalıdır?
  • Fikir akışı düzenli bir şekilde nasıl vermelidir?
  • Bilgi akışı düzeni nasıl sağlanmalıdır?
    • Grafik, tablo, liste gibi görsel materyaller nerelere yerleştirilmelidir?

 

Bu kurgulama ile birlikte geçici bir plan hazırlanır. Bazı ayrıntılar değişmekle birlikte aşağıdaki planlar model olarak kullanılabilir.

Plan Örnekleri

Plan.1 Plan.2
1.GİRİŞ1.1.Problem1.2.Amaç

1.3.Önem

1.4.Hipotez

1.5.Varsayım

1.6.Tanımlar

1.7.Sınırlılıklar

II.LİTERATÜR VE İLGİLİ ARAŞTIRMALAR

III.METOD VE TEKNİKLER

3.1.Araştırmanın modeli

3.2.Evren ve Örneklem

3.3.Veri toplama araçları ve verilerin toplanması

3.4.Verilerin analizi

IV.BULGU VE YORUM

V.SONUÇ VE ÖNERİLER

VI.KAYNAKLAR

I.GİRİŞ1.1.Problem1.2.Kaynak taraması

1.3.Önem

1.4.Hipotez

II.YÖNTEM

2.1.Evren ve Örneklem

2.2.Araştırma Modeli

2.2.Verilerin Toplanması ve Analizi

III.BULGULAR

IV.TARTIŞMA

4.1.Bulguların Yorumu

4.2.Sınırlılıklar

4.3.Öneriler

V.KAYNAKLAR

Kaynak; Arslantürk, 1997, s.191; Kırcali-İftar, 1999, s.5-6.

6-Yazmak

Toplanan bilgilerin bir sistem içerisinde verilmesi aşamasıdır. Önce elde edilen bilgiler (bilgi fişleri gibi) geçici plana göre tasnif edilir. Bu arada geçici plana gerekli görülen ilaveler yapılır.

Yazma işlemi, girişten başlanarak sonuca doğru yapılır. Yazma işlemi sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar vardır. Bunlar;

1-Bilginin doğruluğuna dikkat etmek

2-İfade düzgünlüğüne dikkat etmek

3-Türkçe dil bilgisi kurallarına dikkat etmek

4-Bilgiyi akıcı bir üslupta vermek

5-Fikirlerde tamamlayıcı olmak

6-Hipotezi bütün içerisinde işlemek

7-Bölümler arasında dengeli hacim oluşturmak

8-Yazıyı tamamlayıcı tablo ve grafik gibi verileri uygun yerlerde kullanmak

9-Dipnot veya son notları uygun oluşturmak

Dipnot yazma;

Dipnot, herhangi bir bilginin nereden alındığını göstermek veya ana metne koyulmasına gerek duyulmayan bir bilgiyi açıklamak için kullanılır.

Kitap için dipnot verme usulü (sayfa altı);

İlk Kullanımda

Yazar Adı Ve Soyadı, Kitap Adı, Basım Yeri Ve Yılı, Sayfa

Örnek:

Ali Balcı, Sosyal Bilimlerde Araştırma, Ankara 2001, S.21

2.3.4.5….. Kullanımda

Üç Şekilde Verilebilir.

1-Yazar Soyadı, Sayfa (YAZARIN TEK ESERİ KULLANILIYORSA)

Örnek:

Balcı, s.22.

2-Yazar Soyadı, a.g.e,, Sayfa (YAZARIN TEK ESERİ KULLANILIYORSA)

Örnek:

Balcı, a.g.e., s.22.

3-Yazar Soyadı, Kitap Adı, Sayfa (YAZARIN BİRDEN FAZLA ESERİ KULLANILIYORSA)

Örnek:

Balcı, Araştırma, s.22.

 

Makale için dipnot verme usulü (sayfa altı)

İlk Kullanımda

Yazar Adı Ve Soyadı, “Makale Adı”, Dergi Adı, (Basım Yeri Ve Yılı), Cilt/Sayı, Sayfa

ÖRNEK:

Ali Sinan Bilgili, “İlköğretim 7. Sınıf Öğrencilerinin Sosyal Bilgiler Dersi “Osmanlı Kültür ve Medeniyeti” Ünitesinde Geçen Tarih Terimleri İle İlgili Kavram Yanılgıları”, K.Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (Erzurum 2004), Sayı:9, s.210.

2.3.4.5….. Kullanımda

Üç Şekilde Verilebilir.

1-Yazar Soyadı, Sayfa (YAZARIN TEK ESERİ KULLANILIYORSA)

Örnek:

Bilgili, s.211.

2-Yazar Soyadı, a.g.m,, Sayfa (YAZARIN TEK ESERİ KULLANILIYORSA)

Örnek:

Bilgili, a.g.m., s.211.

3-Yazar Soyadı, Makale Adı, Sayfa (YAZARIN TEK ESERİ VEYA BİRDEN FAZLA ESERİ KULLANILIYORSA)

Örnek:

Bilgili, “Kavram Yanılgıları”, s.211.

 

Metin içerisinde dipnot verme

(Yazar Soyadı, Eserin Basım Yılı, Sayfa)

 Örnek:

(Türkdoğan, 1995, s.25)

(Türkdoğan, 1995, 25)

(Türkdoğan, (1995), 25)

(Türkdoğan, (1995), s.25)

 

İnternet için dipnot verme usulü

  1. Site Adı/Dosya/…html

Örnek:

ww.forsnet.com.tr/Osmanli700/…html

 

4.2-Yazma aşamaları

Nicel yaklaşımda yazma aşamaları şunlardır;

1-Giriş

Araştırmanın ana metnine girişle başlanır. Bu bölümde; araştırmanın problemi/sorunu, amacı, önemi, hipotezi, varsayımı, tanımları, sınırlılıkları yazılır.

1.1-Problem/sorun; Bir araştırma problemi/sorunu tespit etmek ve çözüm yolları bulmak için yapıldığından, önce problem hakkında durum tespiti yapılır. Genelden özele doğru konu ana hatlarıyla açıklandıktan sonra, araştırmanın problemi/sorunu açıklanır, problem cümlesi ve var ise buna bağlı alt problem cümleleri yazılır.

Örnek;

Bu araştırma, sosyal bilgiler öğretimini bugünlere taşımış davranışçı sosyal bilgiler öğretim uygulamaları ile bugünlerde kendine yer edinmeye çalışan yapılandırmacı sosyal bilgiler öğretim uygulamalarının öğrencilerin sosyal bilgiler dersindeki motivasyonlarına, sosyal bilgiler öğretim uygulamalarının amaç, içerik eğitim durumu ve değerlendirme boyutlarına ilişkin etkilerinin saptanması araştırmanın ana problemini oluşturmaktadır.

1.2.Amaç; Araştırmanın amacı belirtilir.

Örnek:

Araştırmanın amacı, ilköğretim okullarındaki davranışçı ve yapılandırmacı sosyal bilgiler öğretim uygulamalarını değerlendirmektir. Bu amaçla öğretmen ve öğrenci görüşleri çerçevesinde öğretim uygulamaları karşılaştırılarak ortaya çıkan görüşler ışığında sosyal bilgiler öğretim uygulamalarının daha etkili hale getirilmesi konusunda çözüm önerileri sunulacaktır.

1.3.Önem; Araştırmanın bilime katkıları ve sorunlara getireceği çözüm önerileri gibi çeşitli açılardan önemi belirtilir.

Örnek:

Milli Eğitim Bakanlığı’nın davranışçı sosyal bilgiler öğretimi uygulamaları yerine yapılandırmacı sosyal bilgiler öğretimi uygulamalarını benimsemesi bu uygulamaların karşılaştırmasını gerektirmektedir. Bununla birlikte, MEB’in araştırma ve geliştirme birimi olan EARGED öğretim uygulamalarıyla ilgili çalışmaları desteklemesi bu çalışmanın önemini ortaya koymaktadır. Böylece, davranışçı ve yapılandırmacı sosyal bilgiler öğretim uygulamalarının karşılaştırılması mümkün olacaktır. Ayrıca, bu çalışmanın yeni sosyal bilgiler programının uygulamaya konulmasında karşılaşılabilecek sorunların çözümünde programla ilgili geri bildirimde bulunmasında, öğretmenlerin hizmet öncesinde ve hizmet içinde yetiştirilmesinde önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.

1.4.Hipotez; Araştırma probleminin denenmek, sınanmak veya test edilmek üzere ileri sürülen veya geliştirilen ifade ya da yargıları belirtilir. Araştırma bu ifade/leri sınamak üzere kurulur.(Ekiz, 2003, s.98) Deneysel bir sorun ise, formal olarak ifade edilir. (Nakipoğlu v.d., 2006, s.227) Hipotez, açıklayıcı bir düz cümle veya bir soru cümlesi olarak ifade edilebildiği gibi, ana cümleye bağlı olarak oluşturulan detaylı alt cümlelerin bütünüyle de oluşturulabilir.

Örnek:

Araştırmanın ana problemine bağlı olarak aşağıdaki sorulara cevap aranacaktır.

1-Davranışçı ve yapılandırmacı sosyal bilgiler öğretimi uygulamalarına devam eden öğrencilerin motivasyon boyutundaki görüşleri;

1.1.Sosyal bilgiler öğretim uygulamalarına, sosyal bilgileri diğer dersler içinde sevme sırasına ve sosyal bilgiler karne notuna göre anlamlı bir şekilde farklılaşmakta mıdır? …

2-Davranışçı ve yapılandırmacı sosyal bilgiler öğretimi uygulamalarını yürüten öğretmenlerin amaç boyutundaki görüşleri;

2.1.Öğretim uygulamalarına öğretmenlerin mezuniyetlerine ve kıdemlerine göre anlamlı bir şekilde farklılaşmakta mıdır? ……

1.5.Varsayım; Araştırmanın başlangıcında doğru olarak kabul edilen yargı ve düşünceler ifade edilir. Üç grup varsayım vardır;

a)-Araştırma yöntem, süreç ve ölçme araçlarıyla ilgili

b)-Değerler, problemler ve teorilerle ilgili

c)-Kontrol değişkenleriyle ilgili

Örnek:

Bu araştırmada;

1-Davranışçı ve yapılandırmacı yaklaşımı temel alan sosyal bilgiler öğretim uygulamalarına katılan öğretmenlerin başarı ve birikim yönünden birbirlerine denktir.

2-Ön araştırmalara dayanılarak geliştirilmiş olan anket, uzmanların görüşleri ışığında geçerli ve güvenilirdir.

2-Seçilen örneklem, evreni temsil edecek niteliktedir.

1.6.Tanımlar; Araştırmada geçen veya araştırma hipotezinin üzerine kurulduğu temel kavramların açıklanması yapılır.

Örnek:

İlköğretim: Bir ülkede eğitim sisteminin bir alt sistemi ve kademesi olan, okul çağındaki nüfusa temel bilgi, beceri ve anlayışları, vatandaşlık bilincini kazandıran ve buna ek olarak bireyi bir üst eğitime hazırlayan eğitim-öğretim basamağıdır. ….

1.7.Sınırlılıklar: Araştırmayı etkileyebilecek faktörlerden hangilerinin alındığı, araştırma evreninden seçilen örneklemin sınırlılık durumu ya da niceliği belirtilir.

Örnek:

Bu araştırma,

1-İlköğretim 4. ve 5. sınıf sosyal bilgiler öğretim uygulamalarının amaç, içerik, eğitim durumu ve değerlendirme boyutunun araştırılması

2-Türkiye’de yapılandırmacı yaklaşımın temel alındığı ve pilot uygulamalarının yapıldığı sekiz il ile

3-Örnekleme alınan öğretmen ve öğrenci görüşleri ile

4-Ölçeklerdeki sorularla

5-2004-2005 öğretim yılı ile sınırlıdır.

 

II-Literatür ve İlgili Araştırmalar

Bu bölümde, araştırma konusuna ilişkin önceden yapılmış direkt veya dolaylı çalışmaların kuramsal/kavramsal/fikirsel eleştirisi yapılır ve tartışılır. Ayrıca, ilgili araştırmalar yöntemler, bulgular, tespitler, sonuçlar, öneriler gibi yönlerden tanıtılır.

Örnek:

Literatür bölümünde, araştırmanın kuramsal alt yapısını oluşturmak amacıyla davranışçı, bilişsel ve yapılandırmacı kuramlar açıklanarak sosyal bilgiler öğretimiyle ilişkilendirilmeye çalışılacaktır. Bununla beraber, sosyal bilgiler öğretimiyle ve yapılandırmacı yaklaşımla ilgili araştırmalara yer verilecektir. …

                Yapılandırmacı yaklaşımın felsefi temeldeki açıklamaları 1800 ve 1900’lü yıllardaki Kant felsefesine ve İtalyan filozofu G.Vico’nun düşüncesine ve nihayet 20. yüzyılın başında W.James, J.Dewey, F.C.Barlet, J.Piaget gibi isimlere dayandırılmaktadır. …..

Erdem ve Demirel (2002), “Program Geliştirmede Yapılandırmacılık Yaklaşımı” adlı çalışmalarında yapılandırmacılık yaklaşımına eğitim programlarının hedeflerinin öğrenme yaşantılarının nasıl belirlendiği, öğrenme-öğretme sürecinde öğrenme materyallerinin nasıl kullanıldığı, öğrenme senaryolarının nasıl hazırlandığı, değerlendirmenin nasıl düzenlendiği, yapılandırmacı yaklaşımın öğretmenin sınıf içindeki rolünü nasıl etkilediği ile ilgili sorulara cevap aramışlardır. …..

III-Metod ve Teknikler

Bu bölümde, araştırmanının güvenirliliği ve geçerliliği açısından büyük önem taşıyan yöntem ve teknikler konusu üzerinde durulur. Araştırmanın hangi araştırma modeline göre yapılacağı, evren ve örneklem olarak hangi ortam ya da kişilerin kullanılacağı, araştırma verilerini toplama araçlarının neler olacağı ile bu verilerin nasıl toplanacağı ve analiz edileceği belirtilir.

3.1.Araştırmanın modeli; Araştırma konusunun karakterine göre seçilebilecek ve araştırmada uygulanacak; betimsel, (etnografik, özel durum), deneysel, tarihsel, aksiyon araştırması gibi yöntemlerden hangisinin kullanılacağı, bu yöntemin niçin seçildiği açıklanır.

Örnek;

Eğitim ve öğretim sürecini oluşturan öğeleri içeren betimsel niteliği olan ve belli bir zaman kriteri içinde yapılan araştırmalara “okul araştırması” adı verilir. Okulların fiziksel yapısı ve öğretim programları da okul araştırması içinde incelenen ve değerlendirilen konular arasında yer almaktadır. Bu araştırmada da, davranışçı ve yapılandırmacı sosyal bilgiler öğretim uygulamalarının öğretmen ve öğrenci görüşleri ışığında ele alındığı için araştırmanın modeli betimsel araştırmadır.

Nicel Araştırma Modelleri

1-Tarihsel Model; Belli bir geçmiş olay ve bu olayın günümüze etkileri incelenmektedir.

Örneğin, ‘bilgisayarlı öğretime geçiş ve etkileri’ bir tarihsel araştırma problemidir.

Tarihsel araştırmaların verilerini, yazılı kaynaklar (örneğin, kitaplar, dergiler, resmi yazışmalar, sözleşmeler vb.) ve sözlü kaynaklar (örneğin, olayı yaşamış kişilerle yapılan görüşmeler) oluşturmaktadır.

Tarihsel modelle yürütülen araştırmalarda verilerin, olabildiğince, birincil kaynaklara giderek toplanması önerilmektedir.

2-Betimsel Model; Bir konudaki hâlihazırdaki durum araştırılır.

Betimsel modelle yürütülen bir araştırmanın başında, araştırma evreni belirlenir.

Evren, araştırma bulgularının genelleneceği bireylerin tümüdür (örneğin, Erzurum ilindeki ortaöğretim öğretmenleri). Belirlenen evrende çok fazla birey bulunması durumunda, evrenden bir örneklem alınır.

Örneklem, evrene genelleme yapmaya olanak verecek biçimde evrenden belli sayıda bireyin seçilmesiyle oluşan katılımcı gurubudur (örneğin, Erzurum ilinden seçilen beş ortaöğretim kurumundaki öğretmenler). Örneklem alınması durumunda, araştırmada tüm evren üzerinde değil yalnızca örneklem üzerinde çalışılır. Örneklemden elde edilen araştırma bulguları ise, tüm evrene genellenir.

Betimsel araştırma verileri, betimsel istatistikler kullanılarak (örneğin, frekans, yüzde vb.) analiz edilir.

3-Bağıntısal Model; Bağıntısal modelle gerçekleştirilen bir araştırmada, araştırma probleminde yer alan iki ya da daha fazla değişkene ilişkin olarak örneklemdeki katılımcılardan veri toplanır.

Değişkenler, bir araştırmada incelenen özelliklerin her biridir. Nitel ve nicel olmak üzere iki türlüdür. Cinsiyet, medeni durum, renk, din, milliyet, mezhep, kişilik, yöntem nitel değişkenlerdir. Matematiksel ifadelerle ölçülebilen yaş, ağırlık, boy, gelir, öğrenim durumu, başarı durumu nicel değişkenlerdir.

Toplanan verilerin istatistiksel tekniklerle incelenmesi sonucunda, değişkenler arasında bir bağıntı olup olmadığı belirlenir.

4-Deneysel Model; Deneysel modelle gerçekleştirilen bir araştırmada, iki ya da daha fazla araştırma gurubunda, belli bir değişkenin etkililiği incelenir.

Örneğin, iki farklı bilgisayarla öğretim yönteminin (yaratıcı yöntem ve doğrudan öğretim yöntemi), öğrenci başarısı üzerindeki etkilerinin araştırıldığını varsayalım. Bu durumda, iki araştırma gurubu oluşturup, bir guruba yaratıcı yöntemle; diğer guruba doğrudan öğretim yöntemiyle öğretim yapılabilir. Araştırma süreci sonunda ise, her bir gruptaki öğrencilerin öğrenme düzeyleri belirlenerek, iki gurubun başarısı arasında farklılık olup olmadığı, istatistiksel analizlerle belirlenmelidir. Deneysel araştırma bulguları, gruplar arası farklılık olduğunu gösterirse, neden-sonuç ilişkisi kurulabilir.

 

3.2.Evren ve Örneklem; Araştırma sonuçlarının genellenmek istendiği bütün (evren) ve bu bütünü temsil ettiği kabul edilen (belirli kural ve kriterlere göre seçilmiş) küçük küme (örneklem) belirtilir.

Örnek:

2004 İlköğretim Sosyal Bilgiler Programı taslağının pilot olarak uygulandığı 8 ildeki (İzmir, Samsun, Ankara, Diyarbakır, İstanbul, Van, Bolu, Hatay) 105 ilköğretim okulu ile aynı illerdeki okullardan pilot okullarla benzer sosyo-ekonomik ve kültürel özellikleri taşıyan çevrelerdeki 105 ilköğretim okulu olmak üzere toplam 210 ilköğretim okulunda öğrenim gören 4. ve 5.sınıf öğrencileri ile bu öğrencilerin öğretmenleri araştırmanın evrenini oluşturmaktadır.

Araştırmanın evreninde 8 ildeki ikisi yapılandırmacı yaklaşımı temel alan 2004 İlköğretim Sosyal Bilgiler Programı’nı; ikisi de davranışçı yaklaşımı esas alan 1998 İlköğretim Sosyal Bilgiler Programı’nı uygulayan toplam 32 ilköğretim okulundaki 4.ve 5. sınıf öğretmenlerinin tamamıyla (230), bu okulların 4.ve 5. sınıflarından rastgele seçilmiş 1071 öğrenci araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır.

3.3.Veri toplama araçları ve verilerin toplanması; Araştırma konusuna uygun olarak seçilmiş nicel nitelikli veri toplama araçları (kaynak taraması, deney, anket, görüşme v.s.) ve veri toplama yolu ile bunların seçilmesinin sebebi belirtilir.

Örnek.1:

Araştırma, anket ve ölçek yöntemi ile hazırlanmıştır. Veri toplamak amacıyla araştırmacı tarafından Sosyal Bilgiler Öğretim uygulamalarını değerlendirme ölçeği hazırlanmıştır. Bu ölçek hem öğretmen, hem de öğrenciler için iki bölümden oluşan forum şeklinde düzenlenmiştir. … Bu ölçekte yer alan maddelere katılım düzeyleri “Hiç katılmıyorum”, “Biraz katılıyorum”, Oldukça katılıyorum”, “Tam katılıyorum” biçiminde derecelendirilmiş, birden dörde rakamlarla kodlanmıştır. …

Ölçme araçlarının güvenirliğini test etmek için farklı teknikler geliştirilmiştir. Ölçme araçlarının güvenirlik hesaplamasında başlıca Sperman Brown korelasyon katsayısı, Kuder Richardson formülü ve Cronbach Alpha katsayısından yararlanılmıştır. …

Geçerlilik için içerik, uygulama ve yapı geçerliliği kullanılmıştır. İçerik ve görünüş geçerliliği için kaynak tarama, alanın uzman öğretim üyeleri ve EARGED uzmanlarının görüşlerinden yararlanılmıştır. …

3.4.Verilerin analizi; Toplanan verilerin analiz şekillerinden (niteliksel; kültür, diyalog, semiyotik v.s. veya sayısal (niceliksel;temel istatistiksel kavramlar, korelasyon, SPSS (Statistical Package For Social Science), “t” testi, varyans analizi, ANOVA v.s.) hangi yöntem tercih edilerek analiz edileceği açıklanır.

Örnek:

Anket ve ölçeklerle yoluyla elde edilen veriler, tanımlanmış SPSS programına yüklenmiştir. Bu veriler araştırmanın alt problemlerine göre analiz edilmiştir. Verilerin analizinde istatistiksel teknik olarak “t” testi, normal dağılımlarda tek yönlü varyans analizi (F testi) kullanılmış ve Scheffe testi yapılmıştır. ….

Analiz Çeşitleri;

a)-Kültür Analizi; Norm, davranış, gelenek ve alışkanlıklar gibi kültürel değerlerin ve dinî veya etnik grupların araştırılmasıdır. Bu yolla kültürel değerler o kültür içerisinde yaşanarak, gözlemlerde bulunularak betimlenmesi amaçlanır. Veriler incelenirken duyu organları ile algılanan gerçeklik bütün olarak değerlendirilir. Bu analiz çeşidi daha ziyade antropolojide kullanılır.

b)-Diyalog analizi; Görüşmelerin yazılı dokümanlarının incelenmesi yoluyla söylenenlerden söylenmeyen gerçeklerin ortaya çıkarılmasıdır.

c)-Semiyotik analiz; Sembollere yüklenen anlamın araştırılmasıdır. Sembollere belli özellikteki insanların nasıl anlamlar yüklediği tespit edilir. Giyim tarzı, aksan, saç, sakal, bıyık kesimi gibi dış görüntüler ile atasözü gibi sözler sarf eden insanların sözleri analiz edilir.

d)-İçerik analizi; Derinlemesine bir betimlemeye yarar. Bir resim, yazı, şiir, tarihi eser gibi materyallerin belli bir özelliğe göre sınıflandırılması amacıyla yapılır. Böylece belli özelliğe göre verinin nasıl bir dağılım gösterdiği ortaya çıkarılır. Örneğin KPSS sorularının konulara göre analizi.

e)-Meta-analiz; Deneysel modelin istatistik bulgularının etki derecesi ölçüt alınarak, araştırmaların belli özelliklere göre karşılaştırmalı olarak incelenmesi amacıyla yapılır. İstatistik kullanılarak literatür taraması yapılır. Buradan elde edilen sonuçlar kodlanarak metod ve sonuçları itibariyle etki derecesi ölçülür, farklı uygulamalar için etki derecesinin düzeyi çıkarılır.

f)-Sayısal analiz; Verilerin rakamla ifadesinde kullanılır. Aritmetik ortalama, medyan, mod, ranj, varyans, standart sapma, krolesyon, t testi, Ki-kare gibi teknikler kullanılarak veriler çözülür ve analiz edilir.

IV-Bulgu Ve Yorumlar

Bu bölümde, araştırmanın problemine veya alt problemlerine dayalı olarak elde edilen bulgular, düz metin veya tablo ve grafikler halinde verilerek, bulguların çeşitli açılardan yorumları yapılır. Mesela; cinsiyet, öğrenim durumu, yaş gibi değişkenler alınmış ise, yaşla cinsiyetin ya da cinsiyetle öğrenim durumlarının karşılaştırılması yapılarak yorumlanır.

Bulgular, düz ya da çapraz tablolar haline dönüştürülebilir. Tablo, verileri düzenli biçimde sunma yoludur. Ancak tekrarlı veriler sunmak zorunda kalmadıkça tablo kullanılması uygun değildir. Hangi verilerin tablolaştırılması gerektiğine karar verilmeli, karmaşa yaratacak, anlaşılması güç tablolar yapılmamalıdır. Tablo okuyucunun bilgiyi daha kolay kavramasına imkân verici olmalıdır.

Bulguların tablo haline getirilmesi sırasında şunlara dikkat edilmelidir;

1-Her tabloya numara verilmeli ve tanımlayıcı kısa bir başlık veya alt yazı yazılmalıdır.

2-Olgu, tarih, sayı, frekans gibi bulunabilecek bütün aktif unsurları belirtecek satır ve sütunlara uygun başlıklar yazılmalıdır.

3-Sayı, yüzde, frekans gibi kelimeler yazmaktan ziyade, sayı için “n”, yüzde için “%”, frekans için “f” gibi harf ve işaretler kullanılmalıdır.

4-Gerekliyse tablonun en alt satırında rakamların toplamı verilmelidir.

5-Tabloya dipnot gerektiriyorsa, dipnot işareti uygun yere konulmalıdır.

6-Tabloda kısaltma kullanılıyor ise, tablonun altında veya dipnotta açıklaması yapılmalıdır.

Tablo verileri daha anlaşılır olması açısından grafiklerle de desteklenebilir. Grafik, sonuçların bir bakışta kavranmasını sağlar ve yorumu kolaylaştırır. Ancak, kelimelerle ifade edilebilir verileri grafik haline getirmek uygun değildir. Grafikler çizgi, sütun, daire v.s. şekillerde kullanılabilir. Grafikler, milimetrik kağıt üzerine elle veya bilgisayarda çizilebilir. Araştırmada grafik kullanıldığında tabloda olduğu gibi numara verilmeli ve tanımlayıcı kısa bir başlık veya alt yazı yazılmalıdır.

Araştırmada resim gibi görsel materyal de kullanılabilir. Kullanılan resimler uygun yerlere yerleştirilmeli, kalite itibariyle açık seçik olmalıdır. Renkli veya siyah beyaz kullanılan bütün resimler de,  numaralandırılmalı ve tanımlayıcı kısa bir başlık veya alt yazı yazılmalıdır.

Örnek:

Bu bölümde, örneklemde yer alan okullardaki öğretmen ve öğrencilerin anketlere verdikleri cevaplara ilişkin görüşleri motivasyon, amaç, içerik, eğitim durumu ve değerlendirme olmak üzere beş boyutta ele alınmıştır. …

Öğrencilerin sosyal bilgiler dersindeki motivasyon düzeylerine ilişkin görüşleri; Sosyal bilgiler öğretim uygulamalarının davranışçı veya yapılandırmacı olmasına, sosyal bilgiler dersini sevme sırasına, sosyal bilgiler dersi karne notlarına göre ele alınmaktadır.

Tablo.4: Öğrencilerin Sosyal Bilgiler Öğretim Uygulamalarına İlişkin Motivasyon Düzeyleri

Maddeler Öğ.Uy. n x ss t P
1.Sosyal bilgiler dersinin öğrencilerin ilgisini çekmesi Dav.çı 517 3,29 ,8368 -3,624 ,000
Yap.cı 554 3,47 ,7290
Toplam 1071 3,38 ,7873
2.Sosyal bilgiler dersinin eğlenerek öğrenilmesi Dav.çı 517 3,13 ,9406 -3,642 ,000

Öğrencilerin motivasyon boyutunda yer alan maddelere ilişkin görüşleri, Sosyal Bilgiler öğretim uygulamalarının türüne göre Tablo.4’de karşılaştırılmıştır. Hem davranışçı, hem de yapılandırmacı sosyal bilgiler öğretiminin uygulandığı okullardaki öğrencilerin motivasyon boyutunda yer alan maddelere ilişkin aritmetik ortalamaları “oldukça katılıyorum” ve “tam katılıyorum” düzeylerinde gerçekleşmiştir. Bu durum, davranışçı ve yapılandırmacı sosyal bilgiler öğretiminin uygulamalarının yapıldığı okullarda öğrencilerin motivasyon düzeylerinin orta düzeyin üzerinde olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, öğrencilerin bu boyuttaki anket maddelerine ilişkin görüşlerini yansıtan aritmetik ortalamalar arasında garklılıklar gözlenmektedir. ….

V-Sonuç ve Öneriler

Bu bölümde, araştırmanın ulaştığı sonuçlar ve probleme ilişkin öneriler yazılır. Sırasıyla önceki bölümlerin çok kısa bir özeti, bulgulara dayalı olarak ulaşılabilen sonuçlar ve sonuçlardan yararlanılarak oluşturulan önerilere yer verilir.

Sonuç kısmında araştırmada ulaşılan sonuçlara göre;

1-Ortaya çıkan ilkeler, genellemeler, ilişkiler yazılır.

2-Ortaya çıkan istisnai durumlar veya ilgisiz noktalar var ise belirtilir.

3-Evvelce yapılmış çalışmalarla çakışan uyum veya zıtlıklar belirtilir.

4-Teorik bilgilerin pratik uygulamalarına atıf yapılır.

5-Hipotezin doğrulanıp doğrulanmadığı, doğrulanmamış ise etki eden faktörlerin neler olduğu yazılır.

Öneriler; Bulgular arasındaki sebep-sonuç ilişkine göre tespit edilen (betimlenen) teorik sorunlara pratik çözümler üretilir.

1-Çıkan sonuçların ne işe yarayabileceği yazılır.

2-Araştırmanın eksik bırakılan başka hangi boyutlardan ele alınabileceği önerilir.

3-Araştırmanın hangi yönlerden geliştirilebileceği, geliştirilecek yönlerinin hangi sorunlara çözüm getirebileceği önerilir.

4-Probleme/sorunlara somut çözümler önerilir.

5-Hipotezin doğrulanmaması durumunda etki eden faktörlerin araştırılmasıyla ilgili önerilerde bulunulur.

Örnek:

Sonuçlar;

Elde edilen bulgulara yönelik sonuçlar araştırmanın alt problemlerine göre motivasyon, amaç, içerik, eğitim durumu ve değerlendirme boyutları olmak üzere beş başlıkta toplanmıştır.

1-Öğrencilerin sosyal bilgiler dersindeki motivasyon düzeyleriyle ilgili sonuçlar; Motivasyon boyutunda yer alan maddelerin tamamında yapılandırmacı sosyal bilgiler öğretim uygulamalarına katılan öğrencilerin aritmetik ortalamalarının davranışçı sosyal bilgiler öğretim uygulamalarına katılan öğrencilerin aritmetik ortalamalarından yüksek olduğu görülmüştür. …

2-Yapılandırmacı sosyal bilgiler öğretim uygulamalarına katılan öğrencilerin, sosyal bilgiler dersini sevme sıraları ile sosyal bilgiler dersindeki motivasyon düzeylerine ilişkin görüşlerine ait aritmetik ortalamalarının, davranışçı sosyal bilgiler öğretim uygulamalarına katılan öğrencilerin aritmetik ortalamalarından yüksek olduğu görülmüştür. ….

Öneriler;

1-Bu araştırmada öğrencilerin sosyal bilgiler dersini sevdikleri ölçüde motivasyon düzeylerinin de yüksek olduğu anlaşılmıştır. Bu nedenle, sosyal bilgiler dersinin öğrenciler tarafından sevilmesi ve öğrencilerin motivasyon düzeylerinin yükseltilmesi amacıyla sosyal bilgiler derslerinde eğitici ve eğlendirici yöntem ve tekniklerden yararlanılması sağlanmalıdır. …    

                VI-Kaynaklar

Bu bölümde, araştırmada kullanılan bütün kaynaklar (makale, kitap, arşiv belgeleri, bülten, gazete, rapor, yıllık, tebliğ, müze malzemesi, sözlü edebiyat, TV-Radyo, internet sitesi v.s) soyadına göre alfabetik olarak sıralanır.

Kaynakça yazma;

Kitap

YAZAR SOYADI, Adı, Kitap Adı, Basım Yeri ve Yılı.

Makale

YAZAR SOYADI, Adı,, “Makale Adı”, Dergi Adı, (Basım Yeri Ve Yılı), Cilt/Sayı, Sayfaları

Örnek:

BALCI, Ali, Sosyal Bilimlerde Araştırma, Ankara 2001

BİLGİLİ, Ali Sinan, “İlköğretim 7. Sınıf Öğrencilerinin Sosyal Bilgiler Dersi “Osmanlı Kültür ve Medeniyeti” Ünitesinde Geçen Tarih Terimleri İle İlgili Kavram Yanılgıları”, K.Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (Erzurum 2004), Sayı:9, s.119-142.

Veya

BALCI, Ali; 2001, Sosyal Bilimlerde Araştırma, Ankara.

BİLGİLİ, Ali Sinan; 2004, “İlköğretim 7. Sınıf Öğrencilerinin Sosyal Bilgiler Dersi “Osmanlı Kültür ve Medeniyeti” Ünitesinde Geçen Tarih Terimleri İle İlgili Kavram Yanılgıları”, K.Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, Erzurum, Sayı:9, s.119-142.

VII-Ekler

Bu bölümde, sözlük, belge, liste, anket formları, tablo, grafik, resim, harita, plan gibi ana metinde verilmesinin yazı bütünlüğünü bozacağına inanılan belge ve bilgiler verilir. Her ek ayrı bir sayfada, numara verilerek ve isimlendirilerek yazılır.

 

7-Yayınlamak

Elde edilen makale, rapor, kitap gibi ürünler, ilgili dergi veya yayınevine sunularak yayınlanması sağlanır. Ürün bir makale veya rapor türünden ise, konuyla ilgilenen, prestijli bir dergi tespit edilerek burada yayınlanmasını sağlamak daha iyi olacaktır. Ürün kitap ise, ülke genelinde dağıtım yapan ve kaliteli baskıya sahip bir yayınevine verilmesi uygundur. (Day, 2003, s.105)

 

4.3-Fen Bilimlerinde Deney Raporu Yazma

1-Deneyin amacı

Fen bilimlerinde deney, hipotezi kanıtlamak veya çürütmek için kanıt elde etmek amacıyla kullanılan bir araçtır. Aynı zamanda söz konusu olan teoriyi desteklemek veya reddetmek için de deney kullanılır. Deney yapma, tüm süreçleri kullanmayı içeren bir tür problem çözmedir. Deney yapmanın esas amacı bir hipotez kurup onun yardımıyla değişkenler arasında ilişki kurmaktır.

 

2-Deney çeşitleri

Deney yapmada tek bir yol izlenebildiği gibi farklı yollar da izlenebilir. Burada en önemli faktör araştırmacının deneyle ilgili düzeneği kurabilmesi ve deneyin amacını anlayabilmesidir. Bunun için deneyler üç ana grupta toplanmıştır;

1-Yapılış şekillerine göre; gösteri deneyi, bireysel deneyler ve grup deneyleri gibi.

2-Yapılış amacına göre; kapalı uçlu deneyler, açık uçlu deneyler, hipotezi test etme deneyleri gibi.

3-Yapılış zamanına göre; konu öncesinde yapılan deneyler, konu işlenmesi sırasında yapılan deneyler, konu sonrasında yapılan deneyler gibi (Çepni, Ayvacı, 2005, s.139-146)

 

3-Hipotez test etme deneyleri

Yukarıda bahsedilen deney çeşitlerinden hipotez test etme deneylerine, “araştırmaya yönelik deneyler” de denildiği için, sadece bu deney çeşidinden bahsedilecektir.

Hipotez, doğruluğu ispatlanmamış bilimsel varsayımlara dayanan önermeler olmaları sebebiyle, teori ve yasaları oluşturmak için kullanılırlar. Hipotez genellikle bir deney üzerine odaklanır. Aynı zamanda hipotez, araştırmacıya deneyi yaparken kullanılacak yöntem hakkında da bir ipucu verir. Araştırmacılar, hipotezlerini ileri düzeyde deney ve gözlemler yaparak test ederler ve sonuçlardan genellemeler yaparlar. Bu süreç, hipotezleri formülleştirme olarak adlandırılır. Hipotezi test etme deneylerinde, deney süreci çeşitli aşamalardan oluşur. Bu aşamalarda araştırmacı;

1-Konusuna (hipoteze) uygun deneyi planlar

2-Gerekli araç gereçleri temin eder.

3-Deney düzeneğini kurarak deneyi yapar.

4-Verileri kaydeder.

5-Verileri analiz eder ve yorumlar.

6-Elde ettiği sonuçlar doğrultusunda hipotezin doğru veya yanlış olduğuna karar verir. (Bayraktar, Erten, Aydoğdu, 2006, s.227; Soylu, 2004, s.22-23)

 

4-Deney Raporu Yazma

Deney raporu, deney sürecinin başlangıcından sonuna kadar aşamaları içeren ve verileri sistemli bir şekilde düzenleyen açıklama yazısıdır. Bu rapor sayesinde araştırmalar, bulguları ve sonuçları ile bilim dünyasına ve ilgililere tanıtılır ve açıklanır. Bir deney raporunda şu bölümler bulunmaktadır;

1-Raporun başlığı; Araştırılan konu yazılır.

Örnek; (Not: Burada verilecek Deney Raporu örneği; Bayraktar, Erten, Aydoğdu, 2006, s.230’dan alınmıştır)

Işık Miktarının Mısır Bitkisinin Büyümesine Etkisi

2-Soru veya problem; Konunun problem teşkil eden yönü yazılır.

Örnek;

Aldığı ışık miktarının mısır bitkisinin büyümesi üzerindeki etkisi nedir?

3-Hipotez; Deneyin test etmesi istenilen hipotezi yazılır.

Örnek;

Güneşli ortamda yetişen mısır bitkileri aynı süre içinde gölgede yetişen mısırlara göre daha uzun boylu olurlar.

4-Değişkenler; Deneyde birbiriyle ilişkili nitelikli (bağımlı-bağımsız gibi) etki faktörleri ve kontrol edilebilen faktörler yazılır.

Örnek;

Değişkenler;

Bağımsız; Güneşli ve gölge ortam

Bağımlı; Mısır bitkisinin boyu

Kontrol edilen; Toprak, ışık, sıcaklık, mısır bitkisinin cinsi, sulama miktarı

5-Deney tasarlama ve İşlem basamakları; Deneyin tasarlandığı yaklaşım ile deneyin başlangıcından bitimine kadar yapılan tüm işlemler yazılır.

Örnek;

Birbirine çok benzeyen 20 tane 10 cm boyunda mısır fidesi seçildi. Her mısır fidesi eşit miktarda toprak bulunan bir litrelik kaplara dikildi, 3 gün normal bakım uygulandı ve sağlıksız olanları ayrıldı. Kalan 14 tane fide iki gruba ayrıldı. Deneysel grup oda içinde güneş almayan bir yere yerleştirildi. Kontrol grubu da odanın güneş alan bir bölümüne yerleştirildi.  Diğer bütün değişkenler sabit tutuldu. Bitkilerin boyu bir ay boyunca üçer gün aralıklarla kaydedildi. Her grubun ortalama boyunun grafiği oluşturuldu.

6-Veriler ve bulgular; Ölçüm değerleri sayısal veya sözel olarak yazılır. Tablo, grafik gibi sistemleştirilmiş verileri ihtiva eder.

Örnek;

Veriler tablo (Tablo.1) ve grafik (şekil.1) halinde kaydedildi.

7-Sonuç; Ölçüm sonuçları bilimsel olarak yorumlanarak, hipotezin doğru veya yanlış olduğu yazılır.

Örnek;

Işık alan bitkilerin boyunun gölgede kalanlara göre daha uzun olduğu gözlemlendi. Tablo ve grafik iki gruptaki bitkilerin boyları arasında belirgin bir fark olduğunu göstermektedir. Verilere göre güneşte yetiştirilen mısır bitkileri gölgede yetiştirilenlere göre daha uzun boylu olmuşlardır. Hipotez desteklenmiştir.

5-NİTEL ARAŞTIRMA YAKLAŞIMI VE AŞAMALARI

Gözlem, görüşme ve doküman analizi gibi nitel veri toplama yöntemlerinin kullanıldığı, algıların ve olayların tabi ortamda, gerçekçi ve bütüncül bir biçimde ortaya konmasına yönelik araştırma yöntemidir. Başka bir deyişle nitel araştırma, kuram oluşturmayı temel alan bir anlayışla sosyal olguları bağlı bulundukları çevre içerisinde araştırmayı ve anlamayı ön plana alan bir yaklaşımdır. (Yıldırım-Şimşek, 2000, s.19).

20.yüzyıl son çeyreğinde, psikoloji, sosyoloji, antropoloji, eğitim, hukuk, ekonomi gibi sosyal bilim alanlarında sosyal olguların açıklanmasında ve insan ve toplum davranışlarının analizlerinde nicel araştırma yaklaşımının yetersiz kalması, nitel araştırma yaklaşımının doğmasına ve gelişmesine sebep olmuştur. Tarihsel olarak pozitivist paradigma içerisinde olmakla birlikte, post-pozitivist, subjektivist (öznellik), idealist ve rölativist (görecelik) paradigmadan (Ekiz, 2003, s.21, 26) ve yorumlamacı nitelikli olarak tanımlanan bu yeni yaklaşımla, sosyal olgu ve olayın, sayılamayan “niçin?” ve “nasıl?” sorularına cevap bulmak ümit edilmiştir. Bu sorulara alınacak cevaplarla, yorumlanarak anlamlaştırılmak, böylece insan davranışlarını, sosyal olgu ve olayları daha iyi açıklanabilir hale getirmek yöntemin başlıca hedefidir. Çünkü: bir insanın veya bir grubun davranışlarını sayılarla açıklamak oldukça güç bir iştir. Ölçümler kaç kişinin nasıl davrandığını göstermekle birlikte, “niçin böyle davrandıkları?” sorusuna çok açık cevap veremez.

 

Örneğin; 2001 yılında Türkiye ve Arjantin’de bir ekonomik kriz yaşandı. Bu kriz esnasında Arjantin halkının %2’si marketleri yağmaladı, hırsızlık, gasp ve fuhuşta suç oranı %25 arttı. Türkiye’de ise, halk hiç yağmada bulunmadı ve suç oranında ancak %2’lik bir artış oldu. Her iki ülkedeki insan davranışları yüzdelerle ifade edilebilmekle beraber, yağma ve suç oranlarına bakılarak, “Türk halkı niçin Arjantin halkı gibi davranmadı?” sorusunun cevabı yüzdelik rakamlarla ifade edilemez. İşte nitel araştırma yaklaşımı örnekteki gibi insan veya grup davranışlarının niçinini anlamaya yönelik bir araştırma yöntemidir.

 

5.1-Nitel araştırmanın özellikleri

Nitel araştırma yönteminin, yorumlayıcı, doğalcı, fenomenci özellikleri bulunmaktadır. Bununla birlikte;

1-Nitel araştırmada, araştırılan kişilerin bakış açısıyla araştırılan olay, olgu, norm ve değerler incelenmeye çalışılır. Araştırmacı, nicel araştırmada olduğu gibi sadece incelediği konuya ilişkin çeşitli yöntemlerle bilgi toplayan, veriye dönüştüren, analizlerini yapıp raporlaştıran kişi değildir. Araştırmacı, araştırma sürecinde alanda, araştırmaya katılan kişilerle doğrudan görüşmeler yapıp gerektiğinde bu kişilerle benzer deneyimler yaşayan, bu deneyimleri ve onlar sayesinde kazandığı bakış açısını verilerin çözümlenmesinde kullanan kişi konumundadır.

2-Nitel araştırmada, araştırma yapılan kişilerin yaşadıkları veya sosyal olayın geçtiği ortamların tanımı yapılır. Araştırma kapsamındaki olgu ya da olay, içinde bulunduğu doğal ortamında incelenir, bu olgu ya da olayın hangi şartlarda, neden ve nasıl gerçekleştiği anlaşılmaya ve tanımlanmaya çalışılır.

3-Nitel araştırmada, araştırılan kişilerin tutum ve davranışları, uygulamaları, değerleri ve düşünceleri, sosyal ve tarihî durumları içerisinde incelenir.

4-Nitel araştırmada, araştırmanın yalnızca sonuçlarına odaklanılmaz, statik (durağan) sonuçlarından ziyade süreç anlamaya çalışılır. Süreç üzerine odaklaşmak, araştırma yapılan olay, olgu ve konuların birbirleriyle etkileşimini ve bu etkileşimin meydana getireceği değişmelerin daha iyi anlaşılmasını sağlar.

5-Nitel araştırmada, araştırma yapılan konu üzerinde daha önceden detaylı bir şekilde hazırlanmış araştırma aracı oluşturmak yerine, açık ve yapılandırılmamış bir strateji uygulanır. Araştırmada, incelenilecek olgu ya da olayın en açık ve ayrıntılı bir şekilde araştırılması, betimlenmesi ve açıklanması için birden fazla veri toplama tekniği birlikte kullanılabilir ve bu tekniklerle elde edilen veriler birbirleriyle karşılaştırılabilir. Birden fazla veri toplama tekniğinin birlikte kullanılması, toplanan verilerin ve yapılan açıklamaların güvenilirliğinin ve geçerliliğinin arttırılması açısından önemlidir.

6-Nitel araştırmada, elde edilen verilerin sistemli ve planlı bir şekilde incelenmesi sonucunda, tümevarım yöntemiyle, kuram üretme veya oluşturma yoluna gidilir. Araştırmacı, topladığı tanımlayıcı ve ayrıntılı verilerden yola çıkarak, incelediği probleme ilişkin ana temaları ortaya çıkarma, topladığı verileri anlamlı bir yapıya kavuşturma, yani bu verilerden yola çıkarak bir kuram oluşturma çabası içinde olur. (Ekiz, 2003, s.27-30; Yıldırım-Şimşek, 2000, s.21-27)

7-Nitel araştırmada, ana veri toplama vasıtası insandır. Bunun için nitel yöntem yalnızca insan bilimlerinde veya sosyal bilimlerde kullanılabilmektedir. Bugünkü yapısıyla doğa bilimlerine uygulanması mümkün görülmemektedir.

5.2-Nitel ve Nicel araştırma yaklaşımlarının karşılaştırması

1-Nicel araştırma daha ziyade ne kadar? ne miktarda? ne kadar sık? ne kadar yaygın? gibi sorulara cevap arar. Bulunan cevaplarla olay veya olgunun “niçin”ine yönelik fikirler ortaya koyulur. Buna karşılık nitel araştırmada olayla/olguyla ilgili direkt niçin? nasıl? ne şekilde? sorularına cevap bulmaya çalışılır. Sorulan soruların karakterine göre, nicel yaklaşımda veriler sayısal göstergelere indirgendikten sonra anlamlılıkları yorumlanır iken, nitel yaklaşımda veriler derinliği içerisinde yorumlanmaya ve açıklanmaya çalışılır. Bununla birlikte nitel yaklaşımda sayısal veriler de kullanılabilir. Bu takdirde sayıların ne anlama geldiği diğer yöntemlerle (gözlem, görüşme) elde edilen verilerin ışığı altında derinliği içinde açıklanır.

2-Nicel yaklaşımla yapılan bir araştırmada kaynak kişiler veya grupların düşünceleri, duyguları ve inançlarının sübjektif etkisi anket gibi çok sayıda kişinin katıldığı yöntem sayesinde sayılarla en aza indirgenebilir. Nitel yaklaşımda ise kaynak kişiler/grupların düşünceleri, duyguları ve inançları gerek görüşme gibi sınırlı sayıda katılımcının katıldığı yöntem sebebiyle ve gerekse direkt veri olarak kullanılmasından, geçerlilik ve güvenirlik süzgecinden geçirilmesine rağmen yine de veriler sübjektif olabilir.

3-Paradigmal açıdan her iki yaklaşım da pozitivizm kaynaklıdır. Nicel yaklaşım, pozitivist, objektivist ve realist paradigmalara dayanır. Nitel yaklaşım da tarihsel olarak pozitivist paradigma içerisinde olmakla birlikte, post-pozitivist, subjektivist (öznellik), idealist ve rölativist (görecelik) paradigmalara dayanır ve yorumlamacı niteliktedir.

4-Bir araştırmada evreni temsil edeceği varsayılan örneklem kişilerin sayısı nicel ile nitel yaklaşımlarda farklılık gösterir. Nitel yaklaşımda zaman alıcı olması dolayısıyla küçük örneklemler üzerinde çalışılır iken, nicel yaklaşımda daha büyük sayılar üzerinde çalışmak mümkündür.

5-Nitel araştırma yaklaşımında araştırma planı, nicel araştırma yaklaşımı planından farklı olarak esnek ve ilişkilerin etkisiyle değişebilir bir özellik göstermektedir. Araştırma süreci içerisinde karşılaşılan yeni durumlara ve bulgulara göre yeniden biçimlendirilebilir.

6-Nicel yaklaşımda araştırmacı olay ve olguların dışında ve tarafsızdır. Bu sebeple araştırmacı ile araştırılan olay/olgu birbirlerinden bağımsız bir özellik taşır. Nitel yaklaşımda ise araştırmacı olay ve olgulara katılımcı bir rol üstlenir ve gerektiğinde empatik tavırla konuyu anlamlandırmaya çalışır. Bu nedenle de araştırmacı ile araştırılan olay/olgu birbirlerini etkileyebilecek bir etkileşim özelliği gösterir.

7-Nicel yaklaşımda araştırmanın amacı, araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre, kanunlara dayalı genellemeler yapmaktır. Yapılan bu genellemelerde yer ve zaman çok fazla önem arz etmeden doğru durumları içerdiği kabul edilir. Nitel yaklaşımda araştırmanın amacı ise, elde edilen bulgulara dayalı olarak derinlemesine açıklama yapmaktır. Böylece genelden ziyade şahsî veya özel durumlar açıklanma imkânı bulunur.

8-Nicel ve nitel yaklaşımların veri toplama araçları içerisinde gözlem, görüşme, doküman incelemesi yolları aynıdır. Ancak, bunları kullanma usulleri arasında farklılıklar vardır. Bu farklılığın başında standardizasyon hususu gelmektedir. Nicel yaklaşımda çoğunlukla standart forumlar (Mesela; sistemli gözlem, görüşme formu, standartlaştırılmış açık uçlu görüşme) kullanılırken, nitel yaklaşımda daha değişken forumlar (Mesela; sohbet tarzı görüşme, gelişigüzel gözlem) kullanılmaktadır.

9-Nicel yaklaşımda değişkenler, kesin sınırlarıyla tespit edilebilir ve bu değişkenler arasındaki ilişkiler ölçülebilir olduğundan, araştırma bağımsız değişkenlere göre bölünebilir. Bu bölünmeyle ortaya çıkan parçalar analiz edilir. Nitel yaklaşımda ise, değişkenler karmaşık ve iç içe geçmiş vaziyettedir ve bunlar arasındaki ilişkileri ölçmek zordur. Bunun için araştırma daha ziyade bütünsel boyuttan çalışılabilir. Bütünsel boyutta parçalar, işlevsel bütünlüğü içerisinde verdiği tepkiye göre değerlendirilir.

 


Nicel araştırma

Nitel araştırma

Genel olarak
§  Ne kadar? Ne miktarda? Ne kadar sık? Ne kadar yaygın? sorularına cevap arar.§  Kişisel düşüncelerin üstünde, duyguların etkisi dışında objektif verilere dayanır. 

 

§ Niçin? Nasıl? Ne şekilde? sorularına cevap arar.§ Kişilerin kanaatleri, tecrübeleri, algıları ve duyguları gibi subjektif verilere dayanır. 
Varsayım açısından
§  Gerçeklik nesneldir.§  Asıl olan yöntemdir.§  Değişkenler kesin sınırlarıyla tespit edilebilir ve bu değişkenler arasındaki ilişkiler ölçülebilir.

§  Araştırmacı olay ve olgulara dışarıdan bakar, nesnel bir tavır geliştirir.

 

§ Gerçeklik oluşturulur.§ Asıl olan çalışılan durumdur.§ Değişkenler karmaşık ve iç içe geçmiştir ve bunlar arasındaki ilişkileri ölçmek zordur.

§ Araştırmacı olay ve olguları yakından izler, katılımcı bir tavır geliştirir.

 

Amaç açısından
§  Genelleme§  Tahmin

 

§  Nedensellik ilişkisini açıklama

 

§ Derinlemesine açıklama§ Yorumlama

 

§ Aktörlerin perspektiflerini anlama

 

Yaklaşım açısından
§  Kuram ve hipotez ile başlar§  Deney, manipülasyon (yönlendirme) ve kontrol§  Standardize edilmiş veri toplama araçları kullanma

§  Parçaların analizi

§  Uzlaşma ve norm arayışı

§  Verilerin sayısal göstergelere indirgenmesi

 

§ Kuram ve hipotez ile biter§ Kendi bütünlüğü içinde ve doğal§ Araştırmacının kendisinin veri toplama aracı olması

§ Örüntülerin ortaya çıkarılması

§ Çokluluk ve farklılık arayışı

§ Verilerin bütün derinlik ve zenginliği içinde açıklanması

 

Araştırmacı rolü açısından
§  Olay ve olguların dışında, yansız ve objektif § Olay ve olgulara dahil, öznel perspektifi olan ve empatik

Kaynak; Yıldırım-Şimşek, 2000, s.29

5.3-Nitel araştırma ile yapılan araştırma çeşitleri

Nitel araştırma yaklaşımı ile yapılabilecek araştırmalar Uzuner (1999, s.184-188) tarafından üç gruba ayrılmıştır;

1-Vaka araştırması; Vaka araştırması, bir ortamın, tek bir kişinin, tek bir tür dokümanın veya olayın ayrıntılı olarak incelenmesidir. Vaka çalışmalarının çeşitleri bulunmaktadır;

  1. a) Organizasyonların geçmişini inceleyen vaka araştırmaları; Belli bir organizasyon üzerine odaklanarak, bu organizasyonun gelişimini izleyen çalışmadır.
  2. b) Gözleme dayalı vaka araştırmaları; Araştırmacının katılımcı gözlem yoluyla bir organizasyonun tümü veya bir bölümü üzerine çalışmasıdır. Bir bölüm üzerine yapılacak araştırmada parçanın bütünle ilişkisine göre inceleme yapılır. Bölüme odaklaşma araştırmanın idare edilebilirliğinin sağlanması içindir.
  3. c) Yaşam hikâyesi vaka araştırmaları; Araştırmacının kaynak kişiden kendi hayat hikâyesini veya bir topluluktan topluluğun hikâyesini öğrenmek için görüşmeler yapmasıdır. Yaygın olarak sözlü tarih çalışmalarında kullanılır.
  4. d) Çok vakalı araştırmalar; Araştırmacıların iki veya daha fazla katılanla yahut ortamda çalışmalarıdır. Eğer bu iki katılan veya ortam arasında karşılaştırma yapılır ise, buna karşılaştırmalı vaka çalışması denir.

2-Çok sahalı araştırmalar; Çok sayıda saha ve katılan üzerinden bir kuram geliştirmeye yönelik çalışmalardır.

  1. a) Biçimlendirilmiş analitik tümevarım yöntemi; Araştırmaya katılan amaçlı örneklem vasıtasıyla analitik tümevarım verileri toplanması ve toplanan bu verileri analiz ederken kuram geliştirme ve kuram test etmedir.
  2. b) Sürekli karşılaştırmalı yöntem; Genellikle temellendirilmiş kuram yaklaşımında kullanılmaktadır. İncelenen verilerin tümevarım kategori şeklinde kodlanması ve aynı zamanda incelenmekte olan verilerle sürekli olarak karşılaştırılması işlemini kapsamaktadır. (Ekiz, 2003, s.84)

 

3-Uygulamalı nitel araştırmalar; Belli bir durum, ortam ve kanunlarda değişiklik yaratmak için gerçekleştirilen araştırmalardır.

  1. a) Değerlendirme ve politik araştırmalar; Sosyal problemler, toplumun bazı yönlerinin değerlendirilmesi, politik eğilimlerin tespiti gibi maksatlarla yapılan araştırmalardır.
  2. b) Pedagojik araştırmalar; Pedagojik içerik taşıyan ve genellikle öğretmen, yönetici, eğitim uzmanı gibi uygulamacıların eğitim-öğretim veya klinik çalışmalarda kullanmak üzere yaptıkları araştırmalardır.
  3. c) Eylem araştırmaları; Edinilecek bilgi ile politik süreçleri etkilemek maksadıyla eylemi gerçekleştirecek kişiler tarafından yapılan araştırmalardır.

Zikredilen araştırmalar, etnografik araştırma, özel durum araştırması, temellendirilmiş kuram araştırması, tarihsel araştırma, aksiyon araştırması, gelişimci araştırma, örnek olay araştırması, fenomenografik araştırma gibi çeşitli isimlerle de anılmaktadır.

 

5.4-Nitel araştırma planı

Nitel araştırma yaklaşımı ile yapılacak bir çalışmada ana hatlarıyla giriş, yöntem, bulgular, tartışma, sonuç ve öneriler bölümleri yer alır. Az çok farklılıklar arz eden plan örnekleri aşağıdadır;

Plan örnekleri

Plan.1 Plan.2
1-GİRİŞ1.1.Amaç1.2.Önem

1.3.Araştırma soruları

1.4.Varsayımlar

1.5.Sınırlılıklar

1.6.Tanımlar

1.7.İlgili Araştırmalar

II-YÖNTEM

2.1.Araştırmanın modeli

2.2.Evren ve Örneklem

2.3.Veri toplama yöntemleri

2.4.Geçerlilik ve Güvenirlik

2.5.Verilerin analizi

III-BULGULAR VE YORUMLAR

IV-SONUÇ VE ÖNERİLER

4.1.Sonuçlar

4.2.Öneriler

V-KAYNAKLAR

I-GİRİŞ1.1.Amaç ve önem1.2.Problem ve kuramsal/kavramsal çerçeve

1.3.İlgili araştırmalar

1.4.Araştırma soruları

1.5.Tanımlar

1.6.Varsayımlar

1.7.Sınırlılıklar

II-YÖNTEM

2.1.Evren ve Örneklem

2.2.Araştırmacı rolü

2.3.Veri toplama araçları ve stratejiler

2.4.Veri toplama

2.5.Veri analizi

III-BULGULAR VE YORUMLAR

IV-SONUÇ VE ÖNERİLER

4.1.Sonuçların sınırlandırılması ve analitik genellemeler

4.2.Öneriler

V-KAYNAKLAR

5.5-Nitel araştırmada veri toplama teknikleri

Nitel araştırmada veriler, rakamlardan ziyade sözlü ifadeler şeklindedir. Araştırmacı, araştırma konusunun özelliğini dikkate alarak; a) çevresel verileri, b) süreçle ilgili verileri ve c) algılara ilişkin verileri toplamaya çalışır. Bunun için de, konusuyla ilgili kişi veya gruplarla yaptığı görüşmelerle, onların doğal ortamında yaptığı gözlemlerle ve ilgili dokümanları inceleyerek verileri toplayabilir. Araştırmanın problem sorusuna en iyi cevap alınacak bir veya birkaç yöntem birlikte kullanılabilir.

 

5.6-Nitel araştırmada veri analizi

Nitel araştırmada kullanılan analiz yöntemleri üç grupta toplanabilir;

1-Betimsel analiz; derinlemesine analiz gerektirmeyen, durum tespitini içeren verilerin işlenmesinde kullanılır.

2-İçerik analizi; elde edilen verilerin daha yakından incelenmesi ve bu verileri açıklayan kavram ve temalara ulaşılmasında kullanılır.

3-Sayısal analiz; verilerin rakamla ifadesinde kullanılır. Bu analizde nitel ve nicel araştırma yöntemleri birbirini tamamlayıcı yöntemler olarak düşünülmelidir.

Nitel verilerin analizi sistematik bir süreç olup, bu süreçte veriler klasik (geleneksel) veri analizi ve sürekli karşılaştırmalı metod ile analiz edilebilir. Klasik analiz, genel olarak elde edilen nitel verilere nasıl yaklaşılacağıyla, sürekli karşılaştırmalı metod ise verilerin tamamen araştırılan alandan elde edilmesi ve bunların analizleriyle ilişkilidir. (Ekiz, 2003, s.73)

Nitel araştırma verilerinin analizinde, konuşma analizi, doküman analizi, metin analizi gibi çeşitli analiz şekilleri kullanılabilmektedir.

 

5.7-Nitel araştırma aşamaları

Nitel araştırma yaklaşımında araştırma planı, nicel araştırma yaklaşımı planından farklı olarak esnek ve ilişkilerin etkisiyle değişebilir bir özellik göstermektedir. Araştırma süreci içerisinde karşılaşılan yeni durumlara ve bulgulara göre yeniden biçimlendirilebilir. Nitel araştırmada yazma aşamasında araştırma planı genel olarak; I-Giriş, II-Yöntem, III-Bulgular ve Yorumlar, IV-Sonuç ve Öneriler bölümlerinden oluşur. Bu bölümlerde işlenecek konular şunlardır;

I-Giriş

Bu bölümde, araştırma konusu tanıtılır, durum tespiti yapılır, literatürden de yararlanılarak konu hakkında genelden özele doğru bilgi verilir, araştırmanın problemi, amacı, önemi yazılır, önceden yapılmış çalışmaların kuramsal/kavramsal/fikirsel eleştirisi yapılır, araştırmanın kuramsal/kavramsal çerçevesi oluşturulur, araştırma sorusu/ları yazılır.

1.1-Araştırma probleminin belirlenmesi ve kuramsal/kavramsal çerçevenin oluşturulması; Bu aşamada araştırmanın amacı,  amaca uygun problem,  problemin önemine ilişkin açıklamalar yapılır. Literatür taraması veya doküman incelemesinden elde edilen bilgiler tartışılarak, araştırmanın kuramsal ve kavramsal çerçevesi oluşturulur. Bundan sonra, problemle ilgili boyutlar tanımlanır ve bu boyutların birbiriyle olan ilişkisi belirtilir.

 

Kuram/Teori:Felsefede; Uygulama amacı gütmeyen mantıkça çıkarsanmış varsayımsal kavram.Doğa Bilimlerinde; Gözleme dayanan ve doğruluğu sınanabilen bir genelleme, kural ya da yasa. Bu genelleme, kural ya da yasalar gerçeği betimler, açıklar, yorumlar ve kestirmelerde bulunur ve yeni bulgularla çürütülünceye kadar doğruluğunu korur.

Sosyal Bilimlerde; Bir takım bilinen bulguların ve görgül buluşların açıklamasına dayalı genel bir ilke ya da birbiri ile ilişkili ilkeler veya bilimsel bilgilerden türetilen ve gerçeklenmeye açık ancak henüz gerçeklenmemiş bilgiler dizgesi

Kavram:

İnsan zihninde anlamlanan, farklı obje ve olguların değişebilen ortak özelliklerini temsil eden bir bilgi formu/yapısıdır.

Boyut:

Bir olgu veya olayın en belirgin özellikleridir.

Kaynak: Remzi Öncül, 2000, Eğitim ve Eğitim Bilimleri Sözlüğü, İstanbul.

 

Örnek; Bu araştırmada, ilköğretim okullarında okutulan bilgisayar derslerinin öğrenme-öğretme süreçleri ile bilgisayarın öğrenciler üzerindeki sosyal etkilerinin incelenmesi amaçlanmaktadır.

Bu konu üzerinde yeterince ayrıntılı ve kapsamlı araştırmaların yapılmadığı, bu alanda bilimsel araştırmalara ihtiyaç olduğu görülmüştür. Bu durum, böyle bir çalışmanın yapılmasına önemli bir gerekçe oluşturmuştur. Bu çalışmanın ilköğretim bilgisayar öğretim süreçlerindeki uygulamalar ve bilgisayar kullanmanın getirdiği sonuçlar açısından önemli olacağı düşünülmektedir…

İlköğretimin amaçları; İlköğretim kurumlarının amaçları, Türk Milli Eğitiminin genel amaç ve ilkeleri doğrultusunda, ilköğretim okulları ders programlarında şöyle ifade edilmiştir;

İlköğretim seçmeli bilgisayar dersinin amaçları; Bilgisayar derslerinin genel ve özel amaçları şunlardır; ….

İlköğretim bilgisayar dersi öğretim programı ile ilgili açıklamalar; Bilgisayar dersi öğretim programının uygulanması ile ilgili ilköğretim ders programlarında şu açıklamalara yer verilmiştir. ….

İlgili araştırmalar; Colley ve diğerleri (1994) tarafından 144 öğrenci üzerinde bilgisayar kaygısı ve bilgisayar kullanmada güven duyma konusunda yapılan araştırma sonucunda, evinde bilgisayar kullanan öğrencilerin daha düşük düzeyde kaygı taşıdıkları ve bilgisayar kullanmada daha çok kendilerine güven duydukları ortaya çıkmıştır.…

Konu ile ilgili yukarıda sıralanan araştırma sonuçlarının özetleri ile bu araştırmada elde edilen bulguların karşılaştırmalı olarak incelenerek araştırmanın ilgili literatürle bağlantısı aşağıda verilmiştir; 1-İlköğretimde görev yapan bilgisayar öğretmenleri ve bilgisayar dersi öğretim programının uygulanması ile ilgili yapılan araştırma (Davis, 1990; Dunn ve Ridgway, 1991; Gür, 2002) sonuçları özetle şu şekilde sıralanabilir; …

Bu araştırma sonuçları da bilgisayar öğretim programlarının uygulanması ile ilgili ortaya çıkan sorunların önemli bir kısmının bilgisayar dersini yürüten öğretmenlerin bu konudaki bilgi, beceri eksikliği ve pedagojik yetersizliklerinden kaynaklandığını göstermektedir. …

Tanımlar;

Bilgisayar; Bilgileri depolayabilen, bunlarla çeşitli işlemler yapabilen, istenilen bilgileri kaydederek hizmete sunabilen elektronik bir işlemcidir.

Bilgisayar öğretimi; Bilgisayarın kullanımıyla ilgili bilgi ve becerilerin kazandırılmasıdır.

1.2-Araştırma sorusu/larının yazılması; Araştırma probleminin niteliği ve bu problemle ilgili taranan literatüre göre; araştırmaya konu olan problem, genel bir soru olarak ifade edilir ve problemin bu genel sorusuna göre, kuramsal ve kavramsal çerçeve içerisinde sorular hazırlanır.

Örnek;

Bu araştırmanın amacı doğrultusunda, araştırma sürecinde aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır;

1-Bilgisayar dersinde kullanılan öğretim yöntem ve teknikleri nelerdir?

2-Bilgisayar derslerinde kullanılan öğretim yöntem ve teknikleri ile ilgili ortaya çıkan sorunlar nelerdir?

3-İlköğretim bilgisayar öğrenme-öğretme süreçleri ile ilgili karşılaşılan sorunlar nelerdir?

4-İlköğretim öğrencilerinin bilgisayar öğretimi ile ilgili öğretmenlerinden beklentileri nelerdir? …….

II-Yöntem

Bu bölümde, araştırma alanı/örneklemi, araştırmacı rolü belirtilir, veri toplama araçları ve stratejileri geliştirilir, görüşme, gözlem, doküman incelemesi gibi seçilen veri toplama araçları ve stratejilerine göre veriler toplanır ve verilerin analizi yapılır.

2.1-Araştırma alanının/örnekleminin belirlenmesi; İlk elden veri toplayabilmek için araştırmanın yapılacağı evren (alan) tanıtılır, görev ve sorumluluklar belirtilir, alandan evreni en iyi şekilde temsil edecek örneklemler tespit edilir. (Alanda çalışabilmek için gerekli izinlerin alınması ve alandaki kişilerle irtibat kurulması gereklidir)

Örnek;

Bu araştırma nitel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilmiştir.

Bu araştırmada, örneklem okullarının seçiminde tipik durum örneklemesi, öğrenci, veli seçiminde ise maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi tercih edilmiştir.

Bu araştırmada, Erzurum il merkezinde seçmeli bilgisayar dersi okutulan devlet ve özel ilköğretim okulları arasından sosyo-ekonomik düzey açısından farklı 4 ilköğretim okulu seçilmiştir. Bu okullardaki öğrenci ve veli seçiminde sınıf düzeyi, cinsiyet, bilgisayara sahip olma, sosyo-ekonomik durum gibi faktörler göz önünde bulundurularak örneklem gruplarının oluşturulmasında maksimum çeşitlilik sağlanmaya çalışılmıştır. …..

2.2-Araştırmacının rolünün belirlenmesi; Araştırmacı, nitel araştırmanın özelliği olan katılımcı rolü gereği bilgi toplama sürecinin tabi bir boyutudur. Gözlem ve yorumları kendisi yaptığından sonucu etkileyen kişidir. Bunun için araştırmacı, rolünü açık bir biçimde belirtir (Araştırmacı varsayım ve önyargılarını elde edilen bilgilerden ve analizlerden ayrı tutar ve kendi görüşlerini yorumlama aşamasında devreye sokar).

Örnek:

Araştırmacı ilköğretim bilgisayar derslerinin işlendiği doğal ortama bizzat katılarak veri toplamıştır.

Araştırmacı, öncelikle kendi deneyimi ve ilgili literatür desteği ile görüşme forumlarında kullanacağı soruları hazırlamış, uzman görüşlerine başvurarak ön çalışmalar yapmıştır. Ön çalışma sonucunda elde edilen bilgiler değerlendirilmiş, buna göre görüşme soruları yeniden güncelleştirilmiştir. ….

Araştırmaya başlanmadan araştırıcı deneyimi, literatür desteği ve uzman görüşü doğrultusunda gözlem formu oluşturulmuş, bu forumlar iki farklı okulda 4 saat gözlem yaparak denenmiştir. Pilot çalışmalar sonucu elde edilen bilgilere göre gözlem formunda bazı değişiklikler yapılmıştır…

2.3-Veri toplama araçlarının/stratejilerinin geliştirilmesi; Araştırma probleminin özelliğine göre hangi veri toplama araçlarının (görüşme, gözlem ve doküman incelemesi)  kullanacağı, bunların niçin seçildiği ve hangi kapsamda kullanacağı açıklanır. Elde edilen verilerin geçerliliği ve ulaşılan sonuçların doğruluğu hassas bir konu olduğundan, elde edilen verileri teyit etmeye ve geçerliliğini ispat etmeye çalışılır.

Örnek;

Bu araştırmada veri toplamak amacıyla gözlem ve görüşme yöntemleri kullanılmıştır.

Gözlem yönteminin kullanılmasının amaç, ilköğretim bilgisayar öğrenme ve öğretme durumlarının doğal ortamında incelenmesi ve bu konu ile ilgili ayrıntılı bilgilere ulaşılmasıdır….

Gözlem yönteminde de yapılandırılmamış gözlem yöntemi kullanılmıştır….

Gözlem yönteminin bu araştırmaya olumlu yöndeki katkıları şunlardır;

1-Gözlem yöntemi, araştırma problemine ilişkin doğal ortamda veri toplanmasını sağladı. ….

Bu araştırmada, öğrenci, öğretmen ve veli görüşmeleri yapılarak veri toplanmıştır. Görüşme yöntemi, bireylerin deneyimleri, tutumları, görüşleri, şikâyetleri, duyguları ve inançları ortaya çıkarmada kullanılan etkili bir araçtır….

Görüşme yöntemiyle veri toplanırken görüşme formu yaklaşımı uygulanmıştır…

Görüşme yönteminin bu araştırmaya olumlu yöndeki katkıları şunlardır;

1-Görüşme yöntemiyle katılımcıların; soruları yanlış anlaması, ciddiye almamaları, ısı, ışık, gürültüden etkilenmeleri gibi çeşitli olumsuzlukları en aza indirerek daha objektif veri toplanmasına neden olmuştur. ….

Geçerlilik ve güvenirlik çalışmaları;

Bu araştırmanın geçerliliği ile ilgili araştırmada kullanılan yöntem ve elde edilen bulguların özelliğine göre şu önlemler alınmıştır;

1-Araştırmada birden çok veri toplama yöntemleri ve veri kaynakları kullanılmıştır. Elde edilen bulgular farklı veri toplama yöntemlerine ve veri kaynaklarına göre karşılaştırılarak teyit edilmiş ve anlamlı bütünler halinde raporlaştırılmıştır.

2-Araştırmacı, gözlem ve yüz yüze görüşmelerle veri toplama sürecine bizzat katılarak, araştırma problemine ilişkin doğal ortamda veri toplamıştır…..

Araştırmanın güvenilirliği ile ilgili alınan önlemler şunlardır;

1-Araştırma sorularına cevap aranması için, birden fazla veri toplama aracı (veri çeşitlemesi) kullanılmıştır. Veri toplamada güvenirliği artırmak için kullanılan veri çeşitleme tekniği, hem aynı kaynaktan farklı veri toplama araçlarıyla veri toplanmasını, hem de farklı kaynaklardan aynı veri toplama araçlarıyla veri toplanmasını sağlamıştır.

2-Araştırma verilerinin analizi sonucu ortaya çıkarılan kavramsal çerçeve 3 uzmana inceletilerek araştırmacı tarafından oluşturulan alt tema ve temalara %90 oranında benzer olduğu saptanmıştır. …

2.4.-Veri toplama; Araştırma konusunun özelliği dikkate alınarak çevresel, süreçle ilgili ve algılara ilişkin veriler, görüşme, gözlem, doküman incelemesinden hangisi/leri seçilmiş ise, onunla veri toplamaya başlanır. Araştırma problem sorusuna en iyi cevap alınacak bir veya birkaç yöntem birlikte kullanılabilir.

2.5.-Veri analizi; Toplanan veriler seçilmiş uygun yöntemle analiz edilir ya da bulguların betimlenmesi yapılır.

Örnek;

Bu araştırmada elde edilen verilerin analizi, bilgisayarda araştırmacı tarafından oluşturulan veri analiz programı yardımıyla yapılmıştır. Bu işlem olumlu yönde katkılar sağlamıştır;

1-Elde edilen verilerin bilgisayara girilerek kodlanması, araştırmacının veriler üzerindeki kontrolünü artırmış, veri kaybını önlemiştir….

Bilgisayara girilen veriler, içerik analizi yöntemine göre analiz edilmiştir. İçerik analiz yöntemine göre verilerin bilgisayarda analiz edilme aşamalarına ilişkin örnek aşağıda verilmiştir.

Tablo.4; Bilgisayarda Veri Analiz Aşamaları

1 2 3 4 5 6 7 8
Veri no Veri türü Veri içeriği Veri kodu (kavram) Alt temalar Ana tema Üst düzey kategori not
1 Görüşme ……….. Şiddet içerikli oyun Olumsuz etki Bilgisayar oyunları * …..

* Bilgisayarın öğrenciler üzerindeki sosyal etkileri

Araştırmacı tarafından Excel veri tabanı kullanılarak oluşturulan veri analiz programının genel görünüşü Tablo.4’de olduğu gibidir. Veri analiz programı bu araştırmada toplanan verilerin özellikleri dikkate alınarak araştırmacı tarafından tasarlanmıştır. …

Araştırma soruları ile yönlendirilen verilerin analizi sonucu iki ana kategori ortaya çıkmıştır. Bu kategoriler, “Bilgisayar öğretim süreçleri” ve “Bilgisayarın öğrenciler üzerindeki sosyal etkileri” olarak ifade edilmiştir. ….

Veri toplaması ve analizi ile ilgili yapılan çalışmaların aşamaları aşağıda verilmiştir…

III-Bulgular ve Yorumlar

Bu bölümde, analizi yapılan bulgular ortaya konulur ve yorumlanır. Bulgular arasındaki ilişkiler açıklanır, bulgular arasındaki neden-sonuç ilişkisi kurulur, bu ilişkilerden sonuçlar çıkarılır.

                Örnek;

                Araştırmada elde edilen bulgular, ilköğretimde bilgisayar öğrenme-öğretme süreçleri ve bilgisayarın öğrenciler üzerindeki sosyal etkileri olmak üzere iki ana tema altında toplanmıştır….

İlköğretim okullarında yapılan gözlemler, bilgisayar dersine giren öğretmenlerin sınıf veya bilgisayar laboratuarında işledikleri derslerin tamamında anlatım yönteminden faydalandıklarını göstermektedir. Anlatım yönteminin kullanılmasıyla ilgili öğretmen, öğrenci görüşleri ve ders gözlemlerinden elde edilen veriler analiz edildiğinde ortaya iki sonuç çıkmıştır; 1-Bilgisayar dersinde anlatım yöntemine başvurulması, öğretim süreçlerine olumsuz yönde etki etmektedir…

Öğretmenlere göre, öğrenciler sınıf veya laboratuarda bilgisayar dersinin anlatım yöntemiyle işlenmesine karşı genellikle olumsuz tutum sergilemektedir. C okulunda görüşülen öğretmen bu durumu şöyle ifade etmiştir; “Anlatım yönteminin kullanıldığı derslerde öğrencilerin ilgileri çok dağınık olmaktadır. Öğrenciler bilgisayar dersinin anlatım yöntemiyle işlenmesini çok sıkıcı bulmaktadırlar. Çoğu zaman derslerde anlattıklarımı dinlemeleri için onları çeşitli şekillerde motive etmeye çalışıyorum. Örneğin, dersi sessiz ve ilgiyle dinlemeleri halinde anlatımı bitireceğimi ve bilgisayarda uygulama yaptıracağımı söylüyorum.” Öğretmenlere göre öğrencilerin bilgisayar dersinde uygulama yapmaya yönelik gösterdikleri ilgi ve istekleri, bilgisayar laboratuarda anlatım yönteminin kullanılmasını zorlaştırmaktadır.

IV-Sonuç ve Öneriler

Bu bölümde, sonuçlar sınırlandırılarak analitik genellemelere ulaşılır ve araştırmanın kuram ve uygulama için doğurduğu sonuçlar ile bundan ilham alınan öneriler yazılır.

4.1-Sonuçların sınırlandırılması ve analitik genellemelere ulaşılması; Sosyal olayların sürekliliği, gelişmesi ve değişmesi, aynı sosyal olayın bir kez daha tezahür etmemesi sebeplerinden bir genelleme yapılması zordur. Bu itibarla araştırmacı; araştırmanın çerçevesine göre sonuçlarda sınırlandırmalar yaparak, bu sınırlandırmaya göre ölçülü genelleme yapar.

Örnek;

Araştırma sürecince elde edilen bulgular ve buna ilişkin ortaya konulan sonuçlar iki ana tema altında aşağıda ifade edilmiştir.

1-Bilgisayar öğrenme-öğretme süreçleri ile ilgili sonuçlar;

Bilgisayar dersinde kullanılan öğretim yöntem ve teknikleri ile ilgili bulgular ayrıntılı olarak incelendiğinde ortaya şu sonuçlar çıkmıştır;

  1. a) Öğretmenlere göre, ders araç-gereçlerindeki eksiklikler, öğrenciler arasındaki seviye farklılıkları, öğrencilerin bilgisayarda uygulama yapmaya yönelik istekleri ve bilgisayar dersi öğretim programı ile ilgili yaşanan sorunlar, bilgisayar dersinde kullanılan anlatım yönteminin etkililiğini azaltmaktadır. …

2-Bilgisayarın öğrenciler üzerindeki sosyal etkileri ile sonuçlar;

  1. a) Gözlem, öğretmen ve öğrenci görüşlerinden elde edilen bulgular, öğrencilerin bilgisayar derslerinde yardımlaşma, özgüven, iletişim kurma ve grupla çalışma gibi olumlu duygu ve davranışlar sergilediklerini göstermektedir.

4.2-Araştırmanın kuram ve uygulama için doğurduğu sonuçların ve önerilerin yazılması; Bu son aşamada araştırmacı elde edilen bulgulardan hareketle;

Eğer kuram teyit edilmişse;

  1. a) Kurama yönelik sonuçlar çıkarılır.
  2. b) Sonuçlara yönelik önerilerde bulunulur.

Eğer kuram teyit edilmemişse;

  1. a) Yeni bir kuram yazılır.
  2. b) Yeni kurama uygun sonuçlar çıkarılır.
  3. c) Bu sonuçlara uygun önerilerde bulunulur.

                Örnek;

Bu araştırmada elde edilen sonuçlara dayalı olarak, ilköğretimde bilgisayar öğrenme-öğretme süreçleri ve bilgisayarın öğrenciler üzerindeki sosyal etkileri ile ilgili olarak aşağıda sıralanan öneriler getirilmiştir.

1-İlköğretim bilgisayar dersinde kullanılan öğretim yöntem ve teknikleri incelendiğinde, öğretmenlerin bilgisayar dersini geleneksel öğretim yöntem ve teknikleri ile işlemelerinden kaynaklanan birtakım sorunlarla karşı karşıya kaldıkları görülmektedir. Diğer taraftan ilköğretim bilgisayar dersi öğretim programı incelendiğinde, bilgisayar dersinin öğrencilere sözel bilgilerden çok psiko-motor becerileri kazandırmayı amaçladığı da ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle bilgisayar dersini yürüten öğretmenler, bilgisayar öğretim süreçlerinde bilgisayar laboratuarında uygulama yöntemi gibi beceri kazandırmaya yönelik öğretim yöntem ve tekniklerine ağırlık vermelidirler. ….

                V-Kaynaklar

Bu bölümde, araştırmada kullanılan bütün kaynaklar soyadına göre alfabetik olarak sıralanır.          

6-YAKLAŞIMLARIN EĞİTİM ARAŞTIRMALARINA ETKİSİ

Eğitim araştırmaları genellikle farklı disiplinlerin çeşitli boyutlarında ve çok değişkenli problemleri içermektedir. Bu sebeple eğitim alanında yapılan araştırmalarda kullanılan standart bir araştırma yöntemi mevcut değildir. Eğitim alanında yapılan araştırmaların iki temel karakteristik özelliği olduğu görülmektedir. Bunlardan birincisi disiplinler arası olması, ikincisi birey ve bireyin grup içindeki davranışlarını dikkate almak zorunluluğu bulunmasıdır. Bu özellikler, sosyal bilimler, fen bilimleri ve eğitim bilimleri gibi tüm eğitim alanlarının eğitime yönelik araştırmalarında ortak noktalardır. Bu nedenle bütün bu alanların kullandığı araştırma yöntem ve teknikleri birbirine benzerlik göstermektedir.

Oysa fen veya doğa bilimlerinin salt alan araştırmalarında nitel yöntemi kullanmaları pek mümkün görülmemekle birlikte, fen eğitimi alanında bu yöntemi kullanabilir. Bu açıdan tüm eğitim araştırmaları alanlarında benzer yöntem ve teknikler kullanılabilmektedir.

Sosyal, fen ve eğitim bilimlerinin disiplinler arası bir yapıda olması ve araştırmalara konu olan problemlerin de çok boyutlu olmalarından dolayı, eğitim araştırmacıları problem çözmede farklı alanlara özgü bilimsel araştırma yöntemlerini bir arada kullanmak zorunda kalmaktadırlar.

Diğer yandan öğrenme, bireysel bir etkinlik olmasına rağmen, öğretim çoğunlukla grup halinde yapıldığından, bireyin grup içindeki davranışlarını ve grubun birey üzerindeki etkilerini dikkate almak araştırma için gerekliliktir. Bu gereklilikle birlikte nicel araştırmaların eğitim olgularını ve olaylarını açıklamadaki yetersizlikleri ve bu araştırmaların sonuçlarının eğitim alanında yeterince yönlendirici olmaması gibi sınırlılıklar, nitel araştırma yönteminin eğitim alanında kullanılmasına neden oluşturmuştur. (Yıldırım ve Şimşek, 2000, s.14). Bu sayede insanların tutum, inanç ve davranışları esnek ve bütüncül bir yaklaşımla araştırılabilir hale gelmiş ve araştırmaya dâhil olan bireylerin görüşleri ve deneyimleri alınıp, kullanılabilir kılınmıştır.

6.1-Paradigmalar ve yöntemler

Nitel ve nicel yaklaşımlar farklı paradigmaların ürünüdür. Bu paradigmalar; sebep-sonuç ilişkisine dayalı pozitivist araştırma paradigması ve anlama ve yorumlamayı esas alan yorumlamacı paradigmadır. (Sözbilir-Canpolat, 2006, s.423) Eğitim araştırmalarında her iki paradigmaya dayalı yöntem tek başlarına kullanılabileceği gibi, her iki yöntem birlikte de kullanılabilir. Ancak bu yöntemleri uygulayabilmeleri için araştırmacının, hem nicel yaklaşımın zorunlu kıldığı eğitim istatistiğine sahip olması, hem de nitel yaklaşımın gerekli kıldığı insanın duygu ve kültürünü derinlemesine araştıracak yetenekte olmasını sağlayacak formal bir eğitim-öğretim sürecinden geçmiş olması gereklidir. (Çepni, 2001, s.21).

Sosyal bilimler ve fen bilimleri gibi bilim dalları araştırmaları yanı sıra eğitim bilimleri araştırmalarında da nicel ve nitel yaklaşımlara dayalı olarak başvurulabilecek çeşitli araştırma yöntemi türleri oluşmuştur. Modern eğitim araştırmalarında, bu yöntem ve tekniklerden yararlanma yoluna gidilmektedir. Böylece gerek araştırmanın güvenirliliği ve geçerliliği, gerekse araştırılan konunun daha iyi açıklanması sağlanmaya çalışılmaktadır. Bu türler araştırma yöntemcileri tarafından çeşitli şekillerde kategorize edilmiştir. Mesela; Balcı (2001, s.21-22) bu yöntemleri dört grupta kategorize etmiştir;

1-Betimsel araştırma; Hali hazırdaki durumu veya geçmişten gelen sorunları içeren araştırmadır. Eğitim sorunlarının pek çoğu betimsel niteliktedir. İki önemli dalı vardır. Birincisi; geçmişte ne oldu?, ne idi? sorusunu betimleyen tarihsel dal, ikincisi; nedir?, ne oluyor?, ne durumda? sorusunu betimleyen çağdaş daldır.

2-Nedensel araştırma; Sorun yaratan, neden olan faktörleri ve etkileri açıklayıcı araştırmadır.

3-Genelleme araştırması; Nedensel araştırma sonuçlarına göre genellemelerde bulunarak, başka veya yeni ortam ya da alanlarda benzer şeylerin olup olmayacağını ortaya çıkarmaya çalışan araştırmadır.

4-Temel ya da kuramsal araştırma; Temeldeki ilkeleri keşfetmeye, temel bilimsel sorunları ortaya çıkarmaya çalışan araştırmadır.

Balcı’ya göre, bu dört düzey arasında bağlantı vardır. Betimleme hepsinin temeli olup, betimleme olmadan açıklama, açıklama olmadan genelleme yapılamaz. Temel araştırma ise, genelleme olmadan düşünülemez.

Çepni (2005, s.20-63) ve Ekiz (2003, s.19-20) ise, eğitim araştırma yöntemlerini üç grupta kategorize etmişlerdir;

1-Tarihsel araştırma yöntemi; Bu yöntem, günümüz eğitim dünyasını, geçmiştekilerin incelenmesi sonucu elde edilen bulgular ışığında anlamaya çalışır. Geçmişin bilinmesiyle günümüz ve gelecekte eğitim alanında meydana gelebilecek gelişmeler hakkında tahminlerde bulunabilinir, ortaya çıkabilecek sorunlar önceden kestirilebilir ve gerekli tedbirler alınabilir. Eğitim sisteminin tarihsel boyutuyla ilgili araştırmalar, kültür analizleri araştırmaları, filolojik araştırmalar, öğretim programları araştırmaları, toponomik (yer adları) araştırmalar, halkbilim araştırmaları bu türdendir.

2-Betimleyici araştırma yöntemi; Bu yöntem, eğitimin günümüzdeki durumunu ortaya koymaya çalışır. Günümüz eğitiminin anlaşılması ve mevcut sorunların bilinmesi, sorunlara çözüm üretmeye ve geleceğe taşımamaya imkân sağlar, kaliteli bir eğitim için plan ve program oluşturur. Örnek olay veya özel durum araştırmaları, aksiyon araştırmaları, etnografik araştırmalar, gelişimci araştırmalar, tarama (survey) araştırmaları, fenomenografik araştırmalar bu türdendir.

3-Deneysel araştırma yöntemi; Bu yöntem, eğitimi etkileyen faktörler ve değişkenler arasındaki neden-sonuç ilişkisini tespit eder ve ölçümlerle elde edilen sonuçları karşılaştırır. Etki faktörlerinin bilinmesi, bunların ortaya çıkardığı olumsuzluklara karşı önerilerle tedbir alınmasını sağlar. Grup karşılaştırması araştırmaları, tıp araştırmaları genellikle bu türdendir.

Bahsedilen bu araştırma yaklaşımları, eğitim araştırmalarında önemli bir yere sahiptir. Ancak, hiçbir yöntem tek başına eğitim konularını incelemeye yeterli değildir. Bunun için birkaçı bir arada kullanılmaktadır. Bu yöntemlerin bazıları sadece nicel (tarama gibi), bazısı sadece nitel (öğretim programı gibi) yaklaşımı esas alırken, bazısı da her ikisini de bünyesinde barındıran (örnek olay inceleme gibi) yöntemlerdir. Nitel yaklaşıma göre eğitim araştırmaları, uygulamaya dayalı pedagojik araştırma deseni içermektedir. Araştırmacı genellikle öğretmen, yönetici veya eğitim uzmanı gibi uygulamacılardır. (Uzuner, 1999, s.188; Çepni, 2001, s.21-47)

 

6.2-Araştırma Modeli

Eğitim araştırmalarının modeli, araştırmacının seçtiği nicel veya nitel yaklaşıma uygun bir planı içerir.

Nicel yöntemle yapılacak eğitim araştırmasında şu bölüm ve kısımlar yer alır;

I-Giriş (Problem, Amaç, Önem, Hipotez, Varsayım, Tanımlar, Sınırlılıklar)

II-Literatür Ve İlgili Araştırmalar

III-Metod ve Teknikler (Araştırmanın modeli, Evren ve Örneklem, Veri toplama araçları ve verilerin toplanması, Verilerin analizi)

IV-Bulgular ve Yorum

V-Sonuç ve Öneriler

VI-Kaynaklar

Nitel yöntemle yapılacak eğitim araştırmasında da şu bölüm ve kısımlar yer alır;

I-Giriş (Amaç, Önem, Araştırma soruları, Sayıtlılar, Sınırlılıklar, Tanımlar, İlgili Araştırmalar)

II-Yöntem (Araştırma modeli, Evren ve Örneklem, Veri toplama yöntemleri, Geçerlilik ve Güvenirlik Çalışmaları, Veri Analizi)

III-Bulgular ve Yorum

IV-Sonuç ve Öneriler

V-Kaynaklar.

Bu plan içerisinde nelerin kaleme alınacağı, yukarıdaki nicel ve nitel yöntem aşamaları konusunda izah edilmiştir.

 

6.3-Veri toplama araçları ve analizi

Eğitim araştırmalarında nicel ve nitel yaklaşımların veri toplama araçlarının tümü kullanılabilir. Eğitim alanında doğru ve sağlıklı kararlar verilebilmesi için, nesnel, geçerli, güvenilir bilgilere ihtiyaç vardır. Bu bilgiler, kestirme, yorum, açıklama ve tahmine imkân verecek düzeyde olmalıdır. Bunun için eğitim araştırmalarında sayısal, betimleyici, açıklayıcı, yorumlayıcı veriler elde etmek maksadıyla her iki yaklaşımın (anket, görüşme, gözlem, doküman incelemesi) veri toplama araçları kullanılmalıdır. Bu araçlarla toplanan veriler, nicel veriler ve nitel veriler olmak üzere iki kategorik özellik gösterir. Toplanan veriler, boyutları, özellikleri ve olguları sayısal olarak ifade ediyor ise, nicel verilerdir. Keza, değişkenler arasındaki ilişki sayısal anlamlılıkla ifade ediliyor ise, yine toplanan veriler nicel verilerdir. Örneğin; öğrencilerin mensup oldukları ailelerin maddi durumlarının sınıf başarıları, tutum ve davranışları, yardımcı ders materyalleri temini üzerine etkileri hakkında yapılan bir araştırmada toplanan veriler nicel karakterde olacaktır.

Toplanan verilerin araştırmacının doğru, güvenilir ve gerçek sonuçlara ulaşabilmesi, sınıflama ve çözümleme yapabilmesi, rakamsal verilerin birbirleriyle ilişkilerinin bulunabilmesi, bu ilişkilerden yola çıkarak tahmin ve yorumlama yapabilmesi, kısacası araştırmanın faydalı olabilmesi için iyi bir yöntemle değerlendirilmesi gereklidir. Bunun için verilerin özelliğine bakılarak uygulanacak istatistik testi belirlenmelidir.(Çepni, 2001, s.104). Nicel yaklaşımla çoğunlukla,

1) Betimsel araştırmalar

2) Nedensel ilişkileri ortaya çıkarmayı amaçlayan araştırmalar

yapılmaktadır. Araştırmanın desenine göre, yukarıdakilerden hangisine giriyor ise, buna uygun istatistik ölçümleri kullanılmalıdır. İstatistiksel ölçümler;

1) Merkezi eğilim ölçümleri (mod, medyan, yüzdelik, aritmetik ortalama, geometrik ortalama),

2) Değişkenlik ölçümleri (dağılım aralığı (ranj), ortalama sapma, varyans, standart sapma) olmak üzere iki grupta toplanmaktadır.

Veriler toplanmadan ve analiz edilmeden önce, analizlerin hangi kural ve metodlarla ve nasıl yapılacağı planlanır. Bu plana göre veriler, başarı testleri, yetenek testleri, ilgi envanterleri, kişilik envanterleri, tutum ölçekleri (Thurstone aralıklı ölçeği, Thurstone ayırma ölçeği, Likert ölçeği, Osgood ölçeği, Q tipi ölçek) veya düzey belirleme testleri, izleme testleri, psiko-motor davranışları ölçen anket soruları ile toplanabilir. Eğitim araştırmalarında toplanan verilerin analizinde çeşitli testler kullanılabilir. Bunların başlıcaları; t-testi (bağımlı t-testi, bağımsız t-testi), F-testi (varyans analizi, Anova), korelasyon ve Ki-kare’dir (Çepni, 2001, s.110; Balcı, 2001, s.220-275; Kırcaali-İftar, 1999, s.17-19).

Nitel yaklaşımla toplanan verilerin analizi ise, sistematik bir süreçtir. Bu süreç, verilerin ayrıştırılabilir ve çözümlenebilir hale getirilmesi, düşünce ve görüşlerin birleştirilmesi ve sentez edilmesi, konular, örnekler ve hatta kuramların oluşturulması işlemlerini içerir. Verilerin analiz edilmesi ve bunların anlamlı kılınmasında ise, araştırmacının yaratıcı olması ve analitiksel düşünmesi temel şarttır. Nitel yaklaşımda, nicel yaklaşımda olduğu gibi verilerin analizinde önceden planlama yapılmaz, analiz prosedürü verilerle birlikte ortaya çıkar ve şekillenir. Nitel veriler, klasik veri analizi (veri indirgeme, veri gösterme, sonuç çıkarma ve doğrulama, araştırma sırasındaki analiz (sahada analiz veya makro analiz), veri topladıktan sonraki analiz (mikro analiz)), sürekli karşılaştırmalı analiz, konuşma analizi, doküman analizi, metin analizi gibi yöntemlerle analiz edilebilir. (Ekiz, 2001, s.73-92; Uzuner, 1999, s.188-190).

Eğitim araştırmaları, yukarıda bahsedilen nicel ve nitel yaklaşımların yöntemi ve planı çerçevesinde; aşamaları dikkate alınarak yürütülebilir.

KAYNAKLAR

 

ARSLANTÜRK, Zeki, (1997), Sosyal Bilimciler İçin Araştırma Metod ve Teknikleri, İstanbul Marmara Üniversitesi İlahiyat Fak. Yay.

AYAS, A.P, ÇEPNİ, S., AKDENİZ A.R. v.d., (2005), Kuramdan Uygulamaya Fen ve Teknoloji Öğretimi, (Edt.Salih Çepni), Ankara Pegem A Yayıncılık

BALCI, Ali, (2001), Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntem, Teknik ve İlkeler, Ankara, PegemA Yayıncılık

BAYRAKTAR, Ş, ERTEN, S, AYDOĞDU, C, (2006), Fen ve Teknoloji Öğretimi, (Edt.Mehmet Bahar), Ankara Pegem A Yayıncılık

ÇEPNİ, Salih, (2001), Araştırma ve Proje Çalışmalarına Giriş, Trabzon, Erol Matbaacılık

DAY, Robert A., (2003), Bilimsel Makale Nasıl Yazılır, Nasıl Yayımlanır?, (Çev.G. Aşkar Altay), Ankara, TÜBİTAK Yay.

EKİZ, Durmuş, (2003), Eğitimde Araştırma Yöntem ve Metodlarına Giriş, Ankara, Anı Yayıncılık

GÖKÇE, Birsen, (1999), Toplumsal Bilimlerde Araştırma, Ankara Savaş Yayınevi.

ÖNCÜL, Remzi, (2000), Eğitim ve Eğitim Bilimleri Sözlüğü, İstanbul Milli Eğitim Bakanlığı Yay.

ÖZDAMAR, K, ODABAŞI, Y., HOŞCAN, Y., KIRCAALİ-İFTAR, G., ÖZMEN, A., UZUNER, Y., (1999), Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri, (Edt.Ali Atıf Bir), Eskişehir, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fak.Yay.

SAĞLAM, Halil İbrahim, (2006), Türkiye’deki Davranışçı ve Yapılandırmacı Sosyal Bilgiler Öğretim Uygulamalarının Değerlendirilmesi, Erzurum Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi)

SAMANCI, Osman, (2003), İlköğretimde Bilgisayar Öğretim Süreçleri ve Bilgisayarın Öğrenciler Üzerindeki Sosyal Etkilerinin İncelenmesi, Erzurum Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi)

SEYİDOĞLU, Halil, (1979), Bilimsel Araştırma ve Yazma El Kitabı, Ankara, Olgaç matbaası

SOYLU, Hüseyin, (2004), Fen Öğretiminde Yeni Yaklaşımlar, Ankara Nobel Yayın Dağıtım

SÖZBİLİR, M., CANPOLAT, N., NAKİPOĞLU, C. Vd., (2006), Fen ve Teknoloji Öğretimi, (Edt.Mehmet Bahar), Ankara Pegem A Yayıncılık

YILDIRIM, Ali-ŞİMŞEK, Hasan, (2000), Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Ankara, Seçkin Yayıncılık

 




 Bu yazıya ulaştıran aramalar : bilimsel araştırma yöntemleriaraştırma yöntemleribilimsel araştırma yöntemleri ders notlarıkontrol listesi yari deneysel yönteme mi girerbilimsel arastirmalarla dayali kesin bilgilerdirbilimsel araştırma yöntemleri örnek makalearaştırma yöntemiBilimsel araştırma yöntem ve teknikleriaraştırmanın doğruluğunu etkileyen faktörlerakademik araştırma yöntemleri

2 Yorumlar

  1. elleririnize sağlık

  2. Oldukça faydalı,emeğinize sağlık.

Yorum Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yanda verilen HTML etiketleri ve öznitelikleri kullanabilirsiniz.: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>
*
*